స్పెషల్ టాపిక్ – జియోగ్రఫీ సినాప్సిస్
UPSC Prelims Special Revision | పేజ్ 2
భూకంపాలు మరియు అగ్నిపర్వతాలు
భూమి అంతర్గత భాగంలో జరిగే శక్తివంతమైన కదలికల వల్ల భూకంపాలు సంభవిస్తాయి. భూకంప తరంగాల ద్వారా భూమి అంతర్గత నిర్మాణాన్ని శాస్త్రవేత్తలు అధ్యయనం చేస్తారు.
భూమి అంతర్గత భాగం నుండి లావా, బూడిద మరియు వాయువులు బయటకు రావడం అగ్నిపర్వత విస్ఫోటనం అని అంటారు.
ముఖ్యాంశాలు
- భూకంప కేంద్రాన్ని Focus అంటారు
- భూకంప ప్రభావం ఎక్కువగా కనిపించే ఉపరితల భాగాన్ని Epicentre అంటారు
- Pacific Ring of Fire ప్రాంతంలో అగ్నిపర్వతాలు ఎక్కువగా ఉంటాయి
- రిక్టర్ స్కేల్ ద్వారా భూకంప తీవ్రతను కొలుస్తారు
శిలలు (Rocks)
భూమి ఉపరితలంపై కనిపించే ఘన పదార్థాలను శిలలు అంటారు. శిలలు ప్రధానంగా మూడు రకాలుగా ఉంటాయి.
- అగ్నిజ శిలలు (Igneous Rocks)
- అవక్షేప శిలలు (Sedimentary Rocks)
- రూపాంతర శిలలు (Metamorphic Rocks)
అగ్నిజ శిలలను ప్రాథమిక శిలలు అని కూడా అంటారు. గ్రానైట్ ఒక ముఖ్యమైన అగ్నిజ శిల.
పరీక్షలకు ముఖ్యమైన అంశం
Rocks మరియు Rock Cycle నుండి UPSC Prelimsలో ప్రశ్నలు వచ్చే అవకాశం ఎక్కువగా ఉంటుంది.
మట్టి రకాలు
భారత్లో వివిధ రకాల మట్టులు కనిపిస్తాయి. వాతావరణం, వర్షపాతం మరియు శిలల ప్రభావం వల్ల మట్టులలో వైవిధ్యం ఏర్పడుతుంది.
భారత్లో ప్రధాన మట్టి రకాలు
- అల్లువియల్ మట్టి
- నల్ల మట్టి
- ఎర్ర మట్టి
- లేటరైట్ మట్టి
- ఎడారి మట్టి
నల్ల మట్టి పత్తి పంటకు అనుకూలంగా ఉంటుంది. అల్లువియల్ మట్టి గంగా మైదాన ప్రాంతాల్లో ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది.
వాయు పీడనం మరియు గాలులు
భూమిపై గాలి బరువును వాయు పీడనం అంటారు. ఉష్ణోగ్రత మార్పుల కారణంగా గాలుల కదలిక జరుగుతుంది.
గాలులు ప్రధానంగా అధిక పీడన ప్రాంతాల నుండి తక్కువ పీడన ప్రాంతాల వైపు వీచుతాయి.
ప్రధాన గాలులు
- Trade Winds
- Westerlies
- Polar Winds
భూమి భ్రమణం కారణంగా Coriolis Effect ఏర్పడుతుంది. దీని ప్రభావం గాలుల దిశపై ఉంటుంది.
మాన్సూన్ గాలులు
భారత్లో వ్యవసాయ రంగానికి మాన్సూన్ గాలులు అత్యంత ముఖ్యమైనవి. దక్షిణ పశ్చిమ మాన్సూన్ భారతదేశంలో ప్రధాన వర్షపాతాన్ని అందిస్తుంది.
ముఖ్యాంశాలు
- South-West Monsoon ప్రధాన వర్షపాతం అందిస్తుంది
- అరేబియా సముద్ర శాఖ మరియు బెంగాల్ శాఖ ముఖ్యమైనవి
- జూన్ నుండి సెప్టెంబర్ వరకు ప్రధాన వర్షాకాలం
- మాన్సూన్ వ్యవసాయ రంగంపై ప్రభావం చూపుతుంది
Quick Revision Points
- Richter Scale → భూకంప తీవ్రత కొలిచే పరికరం
- Igneous Rocks → ప్రాథమిక శిలలు
- Black Soil → పత్తి పంటకు అనుకూలం
- Coriolis Effect → భూమి భ్రమణ ప్రభావం
- South-West Monsoon → భారత ప్రధాన వర్షాకాల గాలి
Shaktimatha Learning
UPSC Geography Synopsis | Telugu Medium
No comments:
Post a Comment