స్పెషల్ టాపిక్ – జియోగ్రఫీ సినాప్సిస్
UPSC Prelims Special Revision | పేజీ 2
భూకంపాలు మరియు అగ్నిపర్వతాలు
భూమి అంతర్గత భాగాల్లో జరిగే ఆకస్మిక కదలికల వల్ల భూకంపాలు సంభవిస్తాయి. భూకంప సమయంలో విడుదలయ్యే శక్తి తరంగాల రూపంలో ప్రయాణిస్తుంది. వాటిని Seismic Waves అంటారు.
భూకంపం ప్రారంభమయ్యే భూమి అంతర్గత ప్రాంతాన్ని Focus అంటారు. దాని నేరుగా పైభాగంలో ఉన్న ఉపరితల ప్రాంతాన్ని Epicentre అంటారు.
ముఖ్య అంశాలు
- భూకంప తీవ్రతను Richter Scale ద్వారా కొలుస్తారు
- Seismograph భూకంపాలను నమోదు చేసే పరికరం
- Pacific Ring of Fire భూకంపాలు మరియు అగ్నిపర్వతాలకు ప్రసిద్ధి
- Seismic Waves ద్వారా భూమి అంతర్గత నిర్మాణాన్ని అధ్యయనం చేస్తారు
భూమి అంతర్గత భాగం నుండి లావా, వాయువులు మరియు బూడిద బయటకు వచ్చే ప్రాంతాన్ని అగ్నిపర్వతం అంటారు.
శిలలు (Rocks)
భూమి ఉపరితలంపై కనిపించే ఘన పదార్థాలను శిలలు అంటారు. శిలలు ప్రధానంగా మూడు రకాలుగా ఉంటాయి.
- Igneous Rocks (అగ్నిజ శిలలు)
- Sedimentary Rocks (అవక్షేప శిలలు)
- Metamorphic Rocks (రూపాంతర శిలలు)
అగ్నిజ శిలలు భూమిపై అత్యంత పురాతన శిలలు. Granite ఒక ముఖ్యమైన అగ్నిజ శిల.
అవక్షేప శిలలు పొరల రూపంలో ఏర్పడతాయి. అధిక ఉష్ణోగ్రత మరియు పీడన ప్రభావంతో రూపాంతర శిలలు ఏర్పడతాయి.
పరీక్షలకు ముఖ్యమైన అంశం
Rock Cycle మరియు Types of Rocks UPSC Prelims పరీక్షలో ముఖ్యమైన టాపిక్స్.
మట్టుల రకాలు (Soils)
మొక్కలు పెరగడానికి అనుకూలమైన భూమి పైభాగపు పొరను మట్టి అంటారు. భారతదేశంలో వివిధ రకాల మట్టులు కనిపిస్తాయి.
భారతదేశంలోని ప్రధాన మట్టుల రకాలు
- అల్లూవియల్ మట్టి
- నల్ల మట్టి
- ఎర్ర మట్టి
- Laterite మట్టి
- ఇసుక మట్టి
నల్ల మట్టి పత్తి సాగుకు అనుకూలం. అల్లూవియల్ మట్టి గంగా మైదానాల్లో ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది.
ముఖ్య అంశాలు
- అల్లూవియల్ మట్టి అత్యంత సారవంతమైనది
- నల్ల మట్టి ఎక్కువ తేమను నిల్వ ఉంచుతుంది
- ఎర్ర మట్టిలో ఇనుము శాతం ఎక్కువగా ఉంటుంది
- Laterite మట్టి అధిక వర్షపాతం ప్రాంతాల్లో కనిపిస్తుంది
వాయు పీడనం మరియు గాలులు
వాతావరణ మండలం భూమి ఉపరితలంపై చూపే పీడనాన్ని వాయు పీడనం అంటారు. ఉష్ణోగ్రత మరియు పీడన వ్యత్యాసాల వల్ల గాలులు ఏర్పడతాయి.
గాలులు అధిక పీడన ప్రాంతాల నుండి తక్కువ పీడన ప్రాంతాలకు ప్రవహిస్తాయి.
ప్రధాన గాలులు
- Trade Winds
- Westerlies
- Polar Winds
భూమి భ్రమణ ప్రభావం వల్ల Coriolis Effect ఏర్పడుతుంది. ఇది గాలుల దిశను ప్రభావితం చేస్తుంది.
మాన్సూన్
భారతదేశ వాతావరణంలో మాన్సూన్ కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. దక్షిణ పశ్చిమ మాన్సూన్ భారతదేశ ప్రధాన వర్షాకాల గాలి.
వ్యవసాయం, జల వనరులు మరియు ఆర్థిక వ్యవస్థపై మాన్సూన్ ప్రత్యక్ష ప్రభావం చూపుతుంది.
ముఖ్య అంశాలు
- దక్షిణ పశ్చిమ మాన్సూన్ జూన్ నెలలో భారత్‌లో ప్రవేశిస్తుంది
- అరేబియా సముద్ర శాఖ మరియు బంగాళాఖాత శాఖ ముఖ్యమైనవి
- భారత వ్యవసాయం మాన్సూన్‌పై ఆధారపడి ఉంటుంది
- వర్షపాతం పంపిణీ సమానంగా ఉండదు
త్వరిత రివిజన్
- Richter Scale → భూకంప తీవ్రత కొలిచే ప్రమాణం
- Granite → అగ్నిజ శిల
- Black Soil → పత్తి సాగుకు అనుకూలమైన మట్టి
- Coriolis Effect → భూమి భ్రమణ ప్రభావం
- South-West Monsoon → భారత ప్రధాన వర్షాకాల గాలి
Mind Map – భూకంపాలు నుండి మాన్సూన్ వరకు
-
భౌతిక ప్రక్రియలు
- Earthquakes
- Volcanoes
- Rocks
- Soils
- Air Pressure
- Monsoon
Shaktimatha Learning
Telugu UPSC Geography Synopsis
No comments:
Post a Comment