స్పెషల్ టాపిక్ – జియోగ్రఫీ సినాప్సిస్
UPSC Prelims Smart Revision | పేజీ 19
భారత ఆర్థిక భూగోళ శాస్త్రం
ఒక దేశ ఆర్థిక కార్యకలాపాలు మరియు వనరుల పంపిణీని అధ్యయనం చేసే శాఖను ఆర్థిక భూగోళ శాస్త్రం అంటారు. వ్యవసాయం, పరిశ్రమలు, రవాణా మరియు వాణిజ్యం ఆర్థిక భూగోళ శాస్త్రంలో ముఖ్యమైన అంశాలు.
వ్యవసాయ ఆధారిత పరిశ్రమలు
వ్యవసాయ ఉత్పత్తులను ముడి పదార్థాలుగా ఉపయోగించే పరిశ్రమలను వ్యవసాయ ఆధారిత పరిశ్రమలు అంటారు.
ప్రధాన పరిశ్రమలు
- పత్తి వస్త్ర పరిశ్రమ
- చక్కెర పరిశ్రమ
- టీ పరిశ్రమ
- జూట్ పరిశ్రమ
- ఆహార ప్రాసెసింగ్ పరిశ్రమ
మహారాష్ట్ర మరియు గుజరాత్ పత్తి పరిశ్రమలకు ప్రసిద్ధి.
ఖనిజ ఆధారిత పరిశ్రమలు
ఖనిజాలను ముడి పదార్థాలుగా ఉపయోగించే పరిశ్రమలను ఖనిజ ఆధారిత పరిశ్రమలు అంటారు.
ప్రధాన పరిశ్రమలు
- ఇనుము మరియు ఉక్కు పరిశ్రమ
- అల్యూమినియం పరిశ్రమ
- సిమెంట్ పరిశ్రమ
- రసాయన పరిశ్రమ
జంషెడ్‌పూర్, భిలాయి మరియు రౌర్కెలా ప్రధాన ఉక్కు పరిశ్రమ కేంద్రాలు.
IT మరియు సేవా రంగం
భారతదేశంలో IT మరియు సేవా రంగం వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతోంది. సాఫ్ట్‌వేర్ సేవలు, BPO మరియు డిజిటల్ సేవలు ఆర్థికాభివృద్ధికి దోహదం చేస్తున్నాయి.
ప్రధాన IT నగరాలు
- బెంగళూరు
- హైదరాబాద్
- పుణే
- చెన్నై
- గురుగ్రామ్
బెంగళూరును “Silicon Valley of India” అంటారు.
భారత వాణిజ్యం
దేశాల మధ్య వస్తువులు మరియు సేవల మార్పిడిని వాణిజ్యం అంటారు. అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం దేశ ఆర్థికాభివృద్ధిలో కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది.
భారత ప్రధాన ఎగుమతులు
- ఔషధాలు
- IT సేవలు
- వస్త్రాలు
- వ్యవసాయ ఉత్పత్తులు
- పెట్రోలియం ఉత్పత్తులు
భారత ప్రధాన దిగుమతులు
- క్రూడ్ ఆయిల్
- బంగారం
- ఎలక్ట్రానిక్ వస్తువులు
- యంత్ర పరికరాలు
రవాణా మరియు ఆర్థికాభివృద్ధి
రవాణా వ్యవస్థ వ్యాపారం మరియు పరిశ్రమల అభివృద్ధికి ముఖ్యమైన మౌలిక వసతి.
ముఖ్య అంశాలు
- రైల్వేలు సరుకు రవాణాకు ఉపయోగకరం
- జాతీయ రహదారులు వాణిజ్యాన్ని పెంచుతాయి
- నౌకాశ్రయాలు అంతర్జాతీయ వాణిజ్యానికి కీలకం
- విమాన రవాణా వేగవంతమైన సేవలు అందిస్తుంది
ప్రాంతీయ అసమానతలు
భారతదేశంలో అన్ని ప్రాంతాలు సమానంగా అభివృద్ధి చెందలేదు. కొన్ని ప్రాంతాలు పరిశ్రమలు, రవాణా మరియు వనరుల పరంగా ముందంజలో ఉండగా, కొన్ని వెనుకబడి ఉన్నాయి.
అసమానతలకు కారణాలు
- వనరుల అసమాన పంపిణీ
- పరిశ్రమల కేంద్రీకరణ
- రవాణా లోపాలు
- విద్య మరియు మౌలిక వసతుల కొరత
Balanced Regional Development భారత ఆర్థికాభివృద్ధికి అవసరం.
సుస్థిర ఆర్థికాభివృద్ధి
పర్యావరణానికి హాని కలిగించకుండా ఆర్థికాభివృద్ధిని సాధించే విధానాన్ని సుస్థిర ఆర్థికాభివృద్ధి అంటారు.
ప్రధాన అంశాలు
- Green Energy వినియోగం
- Pollution Control
- Resource Conservation
- Eco-friendly Industries
Green Economy భావన ప్రస్తుతం ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రాధాన్యం పొందుతోంది.
త్వరిత రివిజన్
- Bengaluru → Silicon Valley of India
- Jamshedpur → ఉక్కు పరిశ్రమ కేంద్రం
- Crude Oil → ప్రధాన దిగుమతి వస్తువు
- IT Sector → సేవా రంగ అభివృద్ధి
- Green Economy → పర్యావరణ అనుకూల ఆర్థిక వ్యవస్థ
Mind Map – Economic Geography
-
Economic Geography
- Agriculture Industries
- Mineral Industries
- IT Sector
- Trade
- Transport
- Green Economy
Shaktimatha Learning
Telugu UPSC Geography Synopsis – Economic Geography
No comments:
Post a Comment