స్పెషల్ టాపిక్ – జియోగ్రఫీ సినాప్సిస్
UPSC Prelims Special Revision | పేజీ 14
పర్యావరణం – పరిచయం
మన చుట్టూ ఉన్న జీవ మరియు అజీవ అంశాల సమాహారాన్ని పర్యావరణం అంటారు. గాలి, నీరు, నేల, మొక్కలు, జంతువులు మరియు మనుషులు పర్యావరణ భాగాలు.
జీవుల జీవనానికి పర్యావరణ సమతుల్యత అత్యంత అవసరం.
పర్యావరణ భాగాలు
జీవ భాగాలు (Biotic Components)
- మొక్కలు
- జంతువులు
- సూక్ష్మజీవులు
- మనుషులు
అజీవ భాగాలు (Abiotic Components)
- గాలి
- నీరు
- మట్టి
- సూర్యకాంతి
- ఉష్ణోగ్రత
జీవ మరియు అజీవ భాగాల పరస్పర చర్యల వల్ల పర్యావరణ వ్యవస్థ ఏర్పడుతుంది.
పర్యావరణ వ్యవస్థ (Ecosystem)
ఒక ప్రాంతంలోని జీవులు మరియు వాటి పరిసరాల మధ్య జరిగే పరస్పర చర్యలను పర్యావరణ వ్యవస్థ అంటారు.
Ecosystem ప్రధాన భాగాలు
- Producers (ఉత్పత్తిదారులు)
- Consumers (వినియోగదారులు)
- Decomposers (విఘటకాలు)
ఆహార గొలుసు మరియు ఆహార వల పర్యావరణ వ్యవస్థలో ముఖ్యమైన భావనలు.
జీవ వైవిధ్యం
భూమిపై ఉన్న వివిధ రకాల జీవులను జీవ వైవిధ్యం అంటారు. భారతదేశం జీవ వైవిధ్యంలో ప్రపంచంలోని ముఖ్య దేశాల్లో ఒకటి.
జీవ వైవిధ్య ప్రాముఖ్యత
- పర్యావరణ సమతుల్యత
- ఔషధ వనరులు
- ఆహార భద్రత
- జన్యు సంపద పరిరక్షణ
పశ్చిమ కనుమలు మరియు ఈశాన్య భారతదేశం జీవ వైవిధ్య హాట్‌స్పాట్స్‌గా గుర్తించబడ్డాయి.
అటవీ సంరక్షణ
అటవీలు పర్యావరణ సమతుల్యతలో కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. వర్షపాతం, నేల సంరక్షణ మరియు జీవ వైవిధ్య పరిరక్షణకు అటవీలు అవసరం.
అటవీ నరికివేత ప్రభావాలు
- వాతావరణ మార్పులు
- మట్టి ఎరేషన్
- జీవ వైవిధ్య నష్టం
- వర్షపాతం తగ్గుదల
సామాజిక అటవీ కార్యక్రమాలు అటవీ విస్తరణకు సహాయపడుతున్నాయి.
కాలుష్యం
పర్యావరణంలో హానికర పదార్థాల పెరుగుదలను కాలుష్యం అంటారు. కాలుష్యం మానవ ఆరోగ్యంపై తీవ్ర ప్రభావం చూపుతుంది.
కాలుష్య రకాలు
- వాయు కాలుష్యం
- జల కాలుష్యం
- భూకాలుష్యం
- శబ్ద కాలుష్యం
వాహనాలు, పరిశ్రమలు మరియు ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాలు కాలుష్యానికి ప్రధాన కారణాలు.
వాతావరణ మార్పులు
ప్రపంచ ఉష్ణోగ్రతల పెరుగుదల, హిమనదుల కరుగుదల మరియు సముద్ర మట్టం పెరుగుదల వాతావరణ మార్పుల ప్రభావాలు.
Global Warming కారణాలు
- Greenhouse Gases పెరుగుదల
- అటవీ నరికివేత
- పరిశ్రమల కాలుష్యం
- ఫాసిల్ ఇంధన వినియోగం
పునరుత్పాదక ఇంధన వినియోగం వాతావరణ మార్పుల ప్రభావాన్ని తగ్గించడంలో సహాయపడుతుంది.
పర్యావరణ పరిరక్షణ చర్యలు
- చెట్ల పెంపకం
- ప్లాస్టిక్ వినియోగం తగ్గింపు
- నీటి సంరక్షణ
- Renewable Energy వినియోగం
- కాలుష్య నియంత్రణ చట్టాలు
సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాలు పర్యావరణ పరిరక్షణకు మార్గనిర్దేశం చేస్తున్నాయి.
త్వరిత రివిజన్
- Ecosystem → పర్యావరణ వ్యవస్థ
- Biotic Components → జీవ భాగాలు
- Abiotic Components → అజీవ భాగాలు
- Global Warming → ప్రపంచ ఉష్ణోగ్రత పెరుగుదల
- Biodiversity → జీవ వైవిధ్యం
Mind Map – పర్యావరణం & జీవ వైవిధ్యం
-
Environment
- Ecosystem
- Biodiversity
- Forests
- Pollution
- Climate Change
- Conservation
Shaktimatha Learning
Telugu UPSC Geography Synopsis
No comments:
Post a Comment