Pages

UPSC Geography Synopsis in Telugu – Population, Migration, Urbanisation & Human Development 2026

 

Mountains and Rivers

స్పెషల్ టాపిక్ – జియోగ్రఫీ సినాప్సిస్

UPSC Prelims Special Revision | పేజీ 9

భారత జనాభా లక్షణాలు

భారతదేశం ప్రపంచంలో అత్యధిక జనాభా కలిగిన దేశాల్లో ఒకటి. జనాభా పరిమాణం, సాంద్రత, వృద్ధి మరియు పంపిణీ దేశ అభివృద్ధిపై ప్రభావం చూపుతాయి.

జనాభా అధ్యయనాన్ని Demography అంటారు.

ముఖ్య అంశాలు

  • భారతదేశ జనాభా వేగంగా పెరుగుతోంది
  • ఉత్తర భారత రాష్ట్రాల్లో జనసాంద్రత ఎక్కువ
  • పట్టణీకరణ వేగంగా పెరుగుతోంది
  • విద్య మరియు ఆరోగ్యం జనాభా నాణ్యతను ప్రభావితం చేస్తాయి

జనసాంద్రత

ఒక చదరపు కిలోమీటరుకు నివసించే జనాభాను జనసాంద్రత అంటారు. భారతదేశంలో ప్రాంతాల వారీగా జనసాంద్రతలో వ్యత్యాసాలు ఉన్నాయి.

అధిక జనసాంద్రత రాష్ట్రాలు

  • బీహార్
  • పశ్చిమ బెంగాల్
  • కేరళ
  • ఉత్తరప్రదేశ్

అరుణాచల్ ప్రదేశ్ వంటి పర్వత ప్రాంతాల్లో జనసాంద్రత తక్కువగా ఉంటుంది.


వలసలు (Migration)

ఒక ప్రాంతం నుండి మరొక ప్రాంతానికి ప్రజలు తరలిపోవడాన్ని వలసలు అంటారు. ఉద్యోగం, విద్య, వ్యాపారం మరియు జీవన ప్రమాణాల కోసం వలసలు జరుగుతాయి.

వలసల రకాలు

  • గ్రామీణ → పట్టణ వలసలు
  • రాష్ట్రాల మధ్య వలసలు
  • అంతర్జాతీయ వలసలు

పట్టణాల్లో ఉపాధి అవకాశాలు గ్రామీణ ప్రాంతాల ప్రజలను ఆకర్షిస్తున్నాయి.


పట్టణీకరణ

పట్టణాల విస్తరణ మరియు పట్టణ జనాభా పెరుగుదలను పట్టణీకరణ అంటారు. ఇది ఆర్థికాభివృద్ధికి సూచికగా భావిస్తారు.

పట్టణీకరణ ప్రభావాలు

  • పరిశ్రమల అభివృద్ధి
  • రవాణా విస్తరణ
  • గృహ సమస్యలు
  • కాలుష్య పెరుగుదల

మహానగరాల్లో ట్రాఫిక్, నీటి సమస్యలు మరియు కాలుష్యం పెరుగుతున్నాయి.


మానవ అభివృద్ధి సూచిక (HDI)

ఆరోగ్యం, విద్య మరియు జీవన ప్రమాణాల ఆధారంగా దేశ అభివృద్ధిని కొలిచే ప్రమాణాన్ని Human Development Index అంటారు.

HDI ప్రధాన అంశాలు

  • ఆయుర్దాయం
  • విద్య
  • తలసరి ఆదాయం

UNDP ప్రతి సంవత్సరం మానవ అభివృద్ధి నివేదికను విడుదల చేస్తుంది.


పేదరికం మరియు నిరుద్యోగం

పేదరికం మరియు నిరుద్యోగం భారతదేశంలో ప్రధాన సామాజిక-ఆర్థిక సమస్యలు. ఉపాధి అవకాశాల కొరత మరియు వనరుల అసమాన పంపిణీ వల్ల ఈ సమస్యలు పెరుగుతున్నాయి.

పేదరిక నిర్మూలన కార్యక్రమాలు

  • MGNREGA
  • Skill India
  • Startup India
  • National Rural Livelihood Mission

నైపుణ్యాభివృద్ధి ద్వారా ఉపాధి అవకాశాలు పెరుగుతున్నాయి.


స్మార్ట్ నగరాలు

సాంకేతికత ఆధారంగా ఆధునిక పట్టణ సౌకర్యాలు కల్పించే నగరాలను స్మార్ట్ నగరాలు అంటారు.

స్మార్ట్ సిటీ లక్షణాలు

  • డిజిటల్ సేవలు
  • స్మార్ట్ రవాణా
  • స్వచ్ఛత
  • పర్యావరణ పరిరక్షణ

Smart Cities Mission భారత ప్రభుత్వ ప్రధాన కార్యక్రమాల్లో ఒకటి.


త్వరిత రివిజన్

  • Demography → జనాభా అధ్యయనం
  • Population Density → జనసాంద్రత
  • Migration → వలసలు
  • HDI → మానవ అభివృద్ధి సూచిక
  • Smart Cities → సాంకేతిక ఆధారిత పట్టణాలు

Mind Map – భారత జనాభా & పట్టణీకరణ

  • Population Geography
    • Population Density
    • Migration
    • Urbanisation
    • HDI
    • Poverty
    • Smart Cities

Shaktimatha Learning
Telugu UPSC Geography Synopsis

Mountains and Rivers

No comments:

Post a Comment

UPSC Geography Synopsis Hindi Mega Learning Library 2026 – Complete Revision Hub

   Explore More: Hindi Geography Library | English GS Library | Telugu UPSC Library  UPSC Geography Synopsis Hind...