శక్తిమాత లెర్నింగ్ | డైలీ కరెంట్ అఫైర్స్ 2026 | భారత సమాఖ్య వ్యవస్థ ప్రత్యేక అంశం | UPSC మెయిన్స్ ప్రశ్నలు & సమాధానాలు | ప్రిలిమ్స్ MCQs | పేజీ 5

 

పేజీ 5 – డైలీ కరెంట్ అఫైర్స్

తేదీ : 26 జూన్ 2026

భాగం – 1 : డైలీ కరెంట్ అఫైర్స్

1. సహకార సమాఖ్య (Cooperative Federalism)

కేంద్ర మరియు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల మధ్య సమన్వయాన్ని పెంపొందిస్తూ సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాలను సాధించేందుకు సహకార సమాఖ్య విధానానికి ప్రాధాన్యం పెరుగుతోంది.

UPSC ప్రాముఖ్యత :
• భారత రాజ్యాంగం
• కేంద్ర–రాష్ట్ర సంబంధాలు
• పరిపాలన

2. డిజిటల్ ఆరోగ్య మిషన్

డిజిటల్ హెల్త్ ఐడీలు, ఎలక్ట్రానిక్ ఆరోగ్య రికార్డులు మరియు సమగ్ర ఆరోగ్య సేవల ద్వారా ప్రజలకు సులభమైన వైద్య సేవలు అందించేందుకు చర్యలు కొనసాగుతున్నాయి.

UPSC ప్రాముఖ్యత :
• ప్రజారోగ్యం
• డిజిటల్ ఇండియా
• ఈ-గవర్నెన్స్

3. జీవ వైవిధ్య పరిరక్షణ

అటవీ సంపద, వన్యప్రాణులు మరియు జీవ వైవిధ్యాన్ని సంరక్షించడం ద్వారా పర్యావరణ సమతుల్యతను కాపాడేందుకు వివిధ కార్యక్రమాలు అమలులో ఉన్నాయి.

UPSC ప్రాముఖ్యత :
• పర్యావరణం
• జీవ వైవిధ్యం
• సుస్థిర అభివృద్ధి

4. అంతరిక్ష సాంకేతికతలో భారత్

ఉపగ్రహ ప్రయోగాలు, అంతరిక్ష పరిశోధన మరియు ప్రైవేట్ రంగ భాగస్వామ్యంతో భారత అంతరిక్ష రంగం ప్రపంచస్థాయిలో మరింత అభివృద్ధి చెందుతోంది.

UPSC ప్రాముఖ్యత :
• ISRO
• అంతరిక్ష విజ్ఞానం
• సైన్స్ & టెక్నాలజీ

5. నైపుణ్య భారత్ కార్యక్రమం

యువతకు ఆధునిక పరిశ్రమల అవసరాలకు అనుగుణంగా సాంకేతిక, డిజిటల్ మరియు వృత్తిపరమైన నైపుణ్యాలను అందించడం ద్వారా ఉపాధి అవకాశాలను పెంచే కార్యక్రమాలు కొనసాగుతున్నాయి.

UPSC ప్రాముఖ్యత :
• ఉపాధి
• నైపుణ్యాభివృద్ధి
• మానవ వనరుల అభివృద్ధి

భాగం – 2 : ప్రత్యేక అంశం

భారత సమాఖ్య వ్యవస్థ (Indian Federal System)

భారత రాజ్యాంగం సమాఖ్య వ్యవస్థను అనుసరించినప్పటికీ, జాతీయ సమైక్యతను బలోపేతం చేయడానికి బలమైన కేంద్ర ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. అందువల్ల భారత సమాఖ్య వ్యవస్థను "బలమైన కేంద్రంతో కూడిన సమాఖ్య వ్యవస్థ"గా పేర్కొంటారు.

సమాఖ్య వ్యవస్థ అంటే ఏమిటి?

రాజ్యాంగం ద్వారా కేంద్ర ప్రభుత్వం మరియు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల మధ్య అధికారాలను విభజించి పరిపాలన నిర్వహించే విధానాన్ని సమాఖ్య వ్యవస్థ (Federal System) అంటారు.

భారత సమాఖ్య వ్యవస్థ ప్రధాన లక్షణాలు

• లిఖిత రాజ్యాంగం.
• రాజ్యాంగ సర్వోన్నతత్వం.
• కేంద్ర మరియు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల ఉనికి.
• అధికారాల రాజ్యాంగబద్ధ విభజన.
• స్వతంత్ర న్యాయవ్యవస్థ.
• ద్విసభ్య పార్లమెంట్.
• రాజ్యాంగ సవరణకు ప్రత్యేక విధానం.

కేంద్ర–రాష్ట్ర సంబంధాలు

సంబంధం	వివరణ
శాసన సంబంధాలు	ఏడవ షెడ్యూల్ ప్రకారం కేంద్ర, రాష్ట్ర మరియు ఉమ్మడి జాబితాల ద్వారా అధికారాల విభజన.
పరిపాలనా సంబంధాలు	రాష్ట్రాలు రాజ్యాంగ నిబంధనల ప్రకారం కేంద్రంతో సమన్వయంగా పనిచేయడం.
ఆర్థిక సంబంధాలు	పన్నుల పంపిణీ, ఆర్థిక సంఘం సిఫార్సులు మరియు కేంద్ర సహాయ నిధులు.

సహకార సమాఖ్య (Cooperative Federalism)

దేశ అభివృద్ధి కోసం కేంద్రం మరియు రాష్ట్రాలు పరస్పర సహకారంతో పనిచేసే విధానాన్ని సహకార సమాఖ్య అంటారు. నీతి ఆయోగ్, GST మండలి వంటి సంస్థలు దీనికి ఉదాహరణలు.

UPSC దృష్టిలో ముఖ్యాంశాలు

• ఏడవ షెడ్యూల్ (Union, State & Concurrent Lists).
• అధికరణాలు 245–263.
• అంతర్రాష్ట్ర మండలి (Inter-State Council).
• ఆర్థిక సంఘం (Finance Commission).
• GST మండలి.
• సహకార సమాఖ్య మరియు పోటీ సమాఖ్య.

త్వరిత పునశ్చరణ (Quick Revision)

• భారతదేశం – బలమైన కేంద్రంతో కూడిన సమాఖ్య వ్యవస్థ.
• ఏడవ షెడ్యూల్ – యూనియన్, రాష్ట్ర మరియు ఉమ్మడి జాబితాలు.
• అధికరణాలు 245–263 – కేంద్ర–రాష్ట్ర సంబంధాలు.
• ఆర్థిక సంఘం – ఆదాయ పంపిణీపై సిఫార్సులు చేస్తుంది.
• GST మండలి – సహకార సమాఖ్యకు ముఖ్య ఉదాహరణ.

భాగం – 3 : UPSC ప్రధాన పరీక్ష ప్రశ్నలు & నమూనా సమాధానాలు

ప్రశ్న – 1 (10 మార్కులు)

"భారత సమాఖ్య వ్యవస్థ (Indian Federal System) యొక్క ముఖ్య లక్షణాలను వివరించండి."

నమూనా సమాధానం

పరిచయం :

భారత రాజ్యాంగం సమాఖ్య వ్యవస్థను స్వీకరించినప్పటికీ, జాతీయ సమైక్యతను బలోపేతం చేయడానికి బలమైన కేంద్ర ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. అందువల్ల భారతదేశాన్ని "బలమైన కేంద్రంతో కూడిన సమాఖ్య వ్యవస్థ"గా అభివర్ణిస్తారు.

ప్రధాన లక్షణాలు :

• లిఖిత రాజ్యాంగం.
• రాజ్యాంగ సర్వోన్నతత్వం.
• కేంద్ర మరియు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల ఉనికి.
• ఏడవ షెడ్యూల్ ద్వారా అధికారాల విభజన.
• స్వతంత్ర న్యాయవ్యవస్థ.
• ద్విసభ్య పార్లమెంట్.
• ప్రత్యేక రాజ్యాంగ సవరణ విధానం.

సవాళ్లు :

• ఆర్థిక వనరుల పంపిణీ వివాదాలు.
• రాష్ట్రాల స్వయం ప్రతిపత్తి అంశాలు.
• అంతర్రాష్ట్ర జల వివాదాలు.
• ప్రాంతీయ అసమానతలు.

ముందుకు మార్గం :

• సహకార సమాఖ్యను బలోపేతం చేయాలి.
• GST మండలి వంటి వేదికలను సమర్థవంతంగా ఉపయోగించాలి.
• కేంద్ర–రాష్ట్ర సమన్వయాన్ని పెంచాలి.
• ఆర్థిక వికేంద్రీకరణకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి.

ముగింపు :

సమాఖ్య వ్యవస్థ భారత వైవిధ్యాన్ని గౌరవిస్తూ జాతీయ ఐక్యతను బలోపేతం చేస్తుంది. సమన్వయం మరియు సహకారంతో సమాఖ్య వ్యవస్థ మరింత సమర్థవంతంగా పనిచేయగలదు.

ప్రశ్న – 2 (15 మార్కులు)

"సహకార సమాఖ్య (Cooperative Federalism) భారత పరిపాలనలో ఎంతవరకు విజయవంతమైంది? విశ్లేషించండి."

నమూనా సమాధానం

పరిచయం :

సహకార సమాఖ్య అంటే కేంద్రం మరియు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు పరస్పర సహకారంతో దేశ అభివృద్ధి లక్ష్యాలను సాధించేందుకు కలిసి పనిచేసే విధానం.

ప్రాముఖ్యత :

• విధానాల సమర్థ అమలు.
• జాతీయ అభివృద్ధికి సమన్వయం.
• వనరుల సమర్థ వినియోగం.
• రాష్ట్రాల భాగస్వామ్యం పెంపు.
• సమతుల్య ప్రాంతీయ అభివృద్ధి.

ఉదాహరణలు :

• GST మండలి.
• నీతి ఆయోగ్.
• విపత్తు నిర్వహణలో కేంద్ర–రాష్ట్ర సమన్వయం.
• జాతీయ ఆరోగ్య కార్యక్రమాలు.

సవాళ్లు :

• ఆర్థిక అసమానతలు.
• రాజకీయ విభేదాలు.
• ఆదాయ పంపిణీపై వివాదాలు.
• పరిపాలనా సమన్వయం లోపించడం.

సూచనలు :

• అంతర్రాష్ట్ర మండలిని మరింత చురుకుగా నిర్వహించాలి.
• ఆర్థిక సంఘం సిఫార్సులను సమర్థవంతంగా అమలు చేయాలి.
• రాష్ట్రాల భాగస్వామ్యాన్ని పెంచాలి.
• సహకార పరిపాలనకు సాంకేతికతను వినియోగించాలి.

ముగింపు :

సహకార సమాఖ్య భారత సమాఖ్య వ్యవస్థను మరింత బలోపేతం చేస్తుంది. కేంద్రం మరియు రాష్ట్రాలు సమిష్టిగా పనిచేసినప్పుడే సమగ్ర మరియు సుస్థిర అభివృద్ధి సాధ్యమవుతుంది.

UPSC సమాధాన రచన సూచనలు

• పరిచయంతో ప్రారంభించండి.
• ఉపశీర్షికలు మరియు బుల్లెట్ పాయింట్లు ఉపయోగించండి.
• అధికరణాలు 245–263 మరియు ఏడవ షెడ్యూల్‌ను ప్రస్తావించండి.
• GST మండలి, నీతి ఆయోగ్ వంటి సమకాలీన ఉదాహరణలు ఇవ్వండి.
• సమతుల్య విశ్లేషణతో సానుకూల ముగింపును ఇవ్వండి.

భాగం – 4 : UPSC ప్రిలిమ్స్ MCQs

ప్రశ్న 1

భారత రాజ్యాంగంలోని ఏడవ షెడ్యూల్ దేనికి సంబంధించినది?

1. ప్రాథమిక హక్కులు
2. కేంద్ర–రాష్ట్ర అధికారాల విభజన
3. అత్యవసర పరిస్థితులు
4. ఎన్నికల విధానం

సరైన సమాధానం : B) కేంద్ర–రాష్ట్ర అధికారాల విభజన

ప్రశ్న 2

కేంద్ర–రాష్ట్ర సంబంధాలకు సంబంధించిన రాజ్యాంగ అధికరణాల పరిధి ఏది?

1. అధికరణాలు 12–35
2. అధికరణాలు 52–78
3. అధికరణాలు 245–263
4. అధికరణాలు 324–329

సరైన సమాధానం : C) అధికరణాలు 245–263

ప్రశ్న 3

GST మండలి ప్రధానంగా దేనికి ఉదాహరణ?

1. న్యాయ సమీక్ష
2. సహకార సమాఖ్య
3. అత్యవసర పాలన
4. ఏకకేంద్ర వ్యవస్థ

సరైన సమాధానం : B) సహకార సమాఖ్య

ప్రశ్న 4

ఆర్థిక సంఘం (Finance Commission) ప్రధాన విధి ఏమిటి?

1. ఎన్నికలు నిర్వహించడం
2. పన్నుల పంపిణీపై సిఫార్సులు చేయడం
3. చట్టాలను రూపొందించడం
4. న్యాయమూర్తులను నియమించడం

సరైన సమాధానం : B) పన్నుల పంపిణీపై సిఫార్సులు చేయడం

ప్రశ్న 5

భారత సమాఖ్య వ్యవస్థను సాధారణంగా ఎలా వర్ణిస్తారు?

1. పూర్తి ఏకకేంద్ర వ్యవస్థ
2. బలహీన కేంద్రంతో సమాఖ్య వ్యవస్థ
3. బలమైన కేంద్రంతో కూడిన సమాఖ్య వ్యవస్థ
4. అధ్యక్ష పాలనా వ్యవస్థ

సరైన సమాధానం : C) బలమైన కేంద్రంతో కూడిన సమాఖ్య వ్యవస్థ

త్వరిత పునశ్చరణ (Quick Revision)

• భారతదేశం – బలమైన కేంద్రంతో కూడిన సమాఖ్య వ్యవస్థ.
• ఏడవ షెడ్యూల్ – కేంద్ర, రాష్ట్ర, ఉమ్మడి జాబితాలు.
• అధికరణాలు 245–263 – కేంద్ర–రాష్ట్ర సంబంధాలు.
• GST మండలి – సహకార సమాఖ్యకు ఉత్తమ ఉదాహరణ.
• ఆర్థిక సంఘం – ఆదాయ పంపిణీపై సిఫార్సులు చేస్తుంది.
• అంతర్రాష్ట్ర మండలి – రాష్ట్రాల మధ్య సమన్వయాన్ని పెంపొందిస్తుంది.
• సహకార సమాఖ్య – సమగ్ర అభివృద్ధికి కీలకం.

ఈరోజు ప్రేరణ

"చదువు ఒక అలవాటు... అభ్యాసం ఒక శక్తి... నిరంతర కృషి విజయానికి శాశ్వత మార్గం."

శక్తిమాత లెర్నింగ్

Premium Telugu Educational Ecosystem

Daily Current Affairs | Special Topics | UPSC Mains | UPSC Prelims MCQs

Designed for UPSC • APPSC • TSPSC • Group-I • Group-II • SSC • Banking • All Competitive Examinations

---

© 2026 Shaktimatha Learning. All Rights Reserved.