Shaktimatha Learning | తెలుగు డైలీ కరెంట్ అఫైర్స్ 2026 | భారత సమాఖ్య వ్యవస్థ | UPSC మెయిన్స్ ప్రశ్నలు & సమాధానాలు | UPSC ప్రిలిమ్స్ MCQs | పేజీ 5

 

పేజీ 5 – డైలీ కరెంట్ అఫైర్స్

తేదీ: 1 జూలై 2026

భాగం 1 – డైలీ కరెంట్ అఫైర్స్

1. సహకార సమాఖ్య వ్యవస్థకు ప్రాధాన్యం

కేంద్రం మరియు రాష్ట్రాల మధ్య సమన్వయం, విధాన రూపకల్పనలో భాగస్వామ్యం, అభివృద్ధి కార్యక్రమాల సమర్థవంతమైన అమలు కోసం సహకార సమాఖ్య (Cooperative Federalism) విధానానికి ప్రాధాన్యం పెరుగుతోంది.

UPSC సంబంధిత అంశాలు:
• భారత సమాఖ్య వ్యవస్థ
• సుపరిపాలన
• రాజ్యాంగం

2. హరిత మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి

పర్యావరణ పరిరక్షణతో పాటు ఆర్థికాభివృద్ధిని సాధించేందుకు గ్రీన్ మౌలిక సదుపాయాలు, పరిశుభ్రమైన ఇంధన ప్రాజెక్టులు మరియు సుస్థిర పట్టణాభివృద్ధిపై దృష్టి పెరుగుతోంది.

UPSC సంబంధిత అంశాలు:
• పర్యావరణం
• సుస్థిర అభివృద్ధి
• గ్రీన్ ఎకానమీ

3. డిజిటల్ ప్రజా మౌలిక వసతులు

డిజిటల్ గుర్తింపు, డిజిటల్ చెల్లింపులు, ఈ-గవర్నెన్స్ సేవలు మరియు డిజిటల్ పబ్లిక్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ ద్వారా ప్రజలకు వేగవంతమైన సేవలను అందించే దిశగా చర్యలు కొనసాగుతున్నాయి.

UPSC సంబంధిత అంశాలు:
• డిజిటల్ ఇండియా
• ఈ-గవర్నెన్స్
• డిజిటల్ ఆర్థిక వ్యవస్థ

4. విపత్తు నిర్వహణలో సాంకేతికత

ఉపగ్రహ సమాచార వ్యవస్థలు, ముందస్తు హెచ్చరిక వ్యవస్థలు, కృత్రిమ మేధస్సు మరియు డేటా విశ్లేషణ ద్వారా విపత్తు నిర్వహణ సామర్థ్యాన్ని మరింత బలోపేతం చేస్తున్నారు.

UPSC సంబంధిత అంశాలు:
• విపత్తు నిర్వహణ
• శాస్త్ర సాంకేతికత
• అంతరిక్ష సాంకేతికత

5. యువతలో ఆవిష్కరణలు మరియు స్టార్టప్‌లు

పరిశోధన, ఆవిష్కరణలు, డిజిటల్ నైపుణ్యాలు మరియు స్టార్టప్ సంస్కృతిని ప్రోత్సహించడం ద్వారా యువతలో స్వయం ఉపాధి అవకాశాలు విస్తరిస్తున్నాయి.

UPSC సంబంధిత అంశాలు:
• స్టార్టప్ ఇండియా
• నైపుణ్యాభివృద్ధి
• ఆవిష్కరణలు

భాగం 2 – ప్రత్యేక అంశం

భారత సమాఖ్య వ్యవస్థ (Indian Federal System)

భారతదేశం "రాష్ట్రాల సమాఖ్య" (Union of States)గా రాజ్యాంగంలోని Article 1లో పేర్కొనబడింది. భారత సమాఖ్య వ్యవస్థ కేంద్ర ప్రభుత్వం మరియు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల మధ్య అధికారాల విభజనపై ఆధారపడి ఉంటుంది. భారత రాజ్యాంగం సమాఖ్య లక్షణాలతో పాటు బలమైన ఏకకేంద్ర (Unitary) లక్షణాలను కూడా కలిగి ఉండటంతో దీనిని Quasi-Federal System అని కూడా పిలుస్తారు.

భారత సమాఖ్య వ్యవస్థ ముఖ్య లక్షణాలు

• లిఖిత రాజ్యాంగం – అధికారాల పంపిణీ స్పష్టంగా పేర్కొనబడింది.
• రాజ్యాంగ సర్వోన్నతత్వం – రాజ్యాంగమే అత్యున్నత చట్టం.
• అధికారాల విభజన – కేంద్ర, రాష్ట్ర మరియు ఉమ్మడి జాబితాల ద్వారా అధికారాల పంపిణీ.
• స్వతంత్ర న్యాయవ్యవస్థ – కేంద్ర-రాష్ట్ర వివాదాల పరిష్కారం.
• ద్వంద్వ పరిపాలన – కేంద్ర ప్రభుత్వం మరియు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు.

ఏడవ షెడ్యూల్ (Seventh Schedule)

జాబితా	ప్రధాన అంశాలు
కేంద్ర జాబితా (Union List)	రక్షణ, విదేశాంగం, కరెన్సీ, అణుశక్తి
రాష్ట్ర జాబితా (State List)	పోలీసు, ప్రజారోగ్యం, వ్యవసాయం, స్థానిక పరిపాలన
ఉమ్మడి జాబితా (Concurrent List)	విద్య, అడవులు, వివాహం, కార్మిక చట్టాలు

సహకార సమాఖ్య (Cooperative Federalism)

కేంద్రం మరియు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు పరస్పర సహకారంతో జాతీయ అభివృద్ధి లక్ష్యాలను సాధించడం సహకార సమాఖ్య వ్యవస్థ యొక్క ప్రధాన లక్ష్యం. నీతి ఆయోగ్ (NITI Aayog), GST కౌన్సిల్ వంటి సంస్థలు ఈ విధానాన్ని బలోపేతం చేస్తున్నాయి.

UPSC పరీక్షలకు ముఖ్యాంశాలు

• Article 1 – భారత్ రాష్ట్రాల సమాఖ్య.
• Article 246 – శాసన అధికారాల విభజన.
• Seventh Schedule – Union, State, Concurrent Lists.
• Cooperative Federalism.
• NITI Aayog మరియు GST Council పాత్ర.
• Quasi-Federal లక్షణాలు.

త్వరిత పునశ్చరణ (Quick Revision)

• Article 1 – India, that is Bharat, shall be a Union of States.
• Article 246 – అధికారాల విభజన.
• మూడు జాబితాలు – Union, State, Concurrent.
• భారత సమాఖ్య వ్యవస్థను Quasi-Federal System అంటారు.
• Cooperative Federalism – కేంద్రం & రాష్ట్రాల సమన్వయం.

భాగం 3 – UPSC మెయిన్స్ ప్రశ్నలు & నమూనా సమాధానాలు

ప్రశ్న 1 (10 మార్కులు)

"భారత సమాఖ్య వ్యవస్థ (Indian Federal System) ప్రధాన లక్షణాలను వివరించండి."

నమూనా సమాధానం

పరిచయం:

భారత రాజ్యాంగంలోని Article 1 ప్రకారం "భారత్ రాష్ట్రాల సమాఖ్య (Union of States)". భారత సమాఖ్య వ్యవస్థ కేంద్రం మరియు రాష్ట్రాల మధ్య అధికారాల సమతుల్య పంపిణీపై ఆధారపడి ఉంటుంది. సమాఖ్య మరియు ఏకకేంద్ర లక్షణాల కలయిక కారణంగా దీనిని Quasi-Federal Systemగా పేర్కొంటారు.

ప్రధాన లక్షణాలు:

• లిఖిత రాజ్యాంగం.
• రాజ్యాంగ సర్వోన్నతత్వం.
• కేంద్ర, రాష్ట్ర మరియు ఉమ్మడి జాబితాల ద్వారా అధికారాల విభజన.
• స్వతంత్ర న్యాయవ్యవస్థ.
• ద్వంద్వ పరిపాలన వ్యవస్థ.
• రాజ్యాంగ సవరణలకు ప్రత్యేక విధానం.

ప్రాముఖ్యత:

• జాతీయ ఐక్యతను బలోపేతం చేస్తుంది.
• ప్రాంతీయ అవసరాలకు అనుగుణంగా పరిపాలనకు అవకాశం కల్పిస్తుంది.
• ప్రజాస్వామ్య వికేంద్రీకరణను ప్రోత్సహిస్తుంది.
• సమతుల్య అభివృద్ధికి దోహదం చేస్తుంది.

ముగింపు:

భారత సమాఖ్య వ్యవస్థ వైవిధ్యంలో ఏకత్వాన్ని పరిరక్షిస్తూ సమర్థవంతమైన పరిపాలనకు బలమైన రాజ్యాంగ పునాదిని అందిస్తుంది.

ప్రశ్న 2 (15 మార్కులు)

"సహకార సమాఖ్య (Cooperative Federalism) భావనను వివరించి, భారత అభివృద్ధిలో దాని ప్రాముఖ్యతను విశ్లేషించండి."

నమూనా సమాధానం

పరిచయం:

సహకార సమాఖ్య అనేది కేంద్ర ప్రభుత్వం మరియు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు పరస్పర సహకారంతో జాతీయ లక్ష్యాలను సాధించే పరిపాలనా విధానం. ఇది భారత సమాఖ్య వ్యవస్థను మరింత సమర్థవంతంగా అమలు చేయడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది.

ప్రాముఖ్యత:

• కేంద్ర-రాష్ట్ర సమన్వయాన్ని బలోపేతం చేస్తుంది.
• వనరుల సమర్థ వినియోగానికి దోహదం చేస్తుంది.
• సమతుల్య ప్రాంతీయ అభివృద్ధిని ప్రోత్సహిస్తుంది.
• విధానాల అమలులో సమర్థతను పెంచుతుంది.
• జాతీయ అభివృద్ధి కార్యక్రమాలకు వేగాన్ని అందిస్తుంది.
• సమాఖ్య స్ఫూర్తిని బలోపేతం చేస్తుంది.

సవాళ్లు:

• ఆర్థిక వనరుల పంపిణీపై విభేదాలు.
• రాజకీయ భిన్నాభిప్రాయాలు.
• కేంద్ర-రాష్ట్ర అధికారాల వివాదాలు.
• ప్రాంతీయ అసమానతలు.

ముందుకు వెళ్లే మార్గం:

• అంతర్ ప్రభుత్వ సహకారాన్ని పెంపొందించాలి.
• GST కౌన్సిల్, నీతి ఆయోగ్ వంటి వేదికలను మరింత సమర్థవంతంగా ఉపయోగించాలి.
• సంప్రదింపుల ఆధారిత నిర్ణయ ప్రక్రియను బలోపేతం చేయాలి.
• సహకారంతో పాటు పోటీ సమాఖ్య (Competitive Federalism)ను కూడా ప్రోత్సహించాలి.

ముగింపు:

సహకార సమాఖ్య భారత అభివృద్ధికి కీలక శక్తి. కేంద్రం మరియు రాష్ట్రాల మధ్య విశ్వాసం, సమన్వయం మరియు భాగస్వామ్యం పెరిగినప్పుడు సమగ్ర జాతీయ అభివృద్ధి సాధ్యమవుతుంది.

UPSC మెయిన్స్ సమాధాన రచన సూచనలు

• సమాధానాన్ని Article 1 మరియు Article 246 ప్రస్తావనతో ప్రారంభించండి.
• Union List, State List, Concurrent List గురించి స్పష్టంగా వివరించండి.
• Cooperative Federalism మరియు Competitive Federalism మధ్య తేడాను అవసరమైతే పేర్కొనండి.
• NITI Aayog, GST Council వంటి సమకాలీన ఉదాహరణలను చేర్చండి.
• రాజ్యాంగ విలువలు మరియు సమతుల్య పరిపాలనను ప్రతిబింబించే ముగింపుతో సమాధానాన్ని పూర్తి చేయండి.