UPSC General Studies Kannada Synopsis – Disaster Management & Climate Resilience | Page 20 | 2026

 

UPSC ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಧ್ಯಯನ ಕನ್ನಡ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು

ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಸ್ಥೈರ್ಯ

Page 20 / 40

---

1. ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ (Disaster Management)

ವಿಪತ್ತಿನ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

• ಜೀವ ರಕ್ಷಣೆ
• ಆಸ್ತಿ ರಕ್ಷಣೆ
• ಪುನರ್ವಸತಿ ಕಾರ್ಯಗಳು
• ತುರ್ತು ಸೇವೆಗಳು

---

2. ವಿಪತ್ತಿನ ವಿಧಗಳು

ಪ್ರಕೃತಿ ವಿಪತ್ತುಗಳು

• ಭೂಕಂಪ
• ಪ್ರವಾಹ
• ಚಂಡಮಾರುತ
• ಬರಗಾಲ
• ಭೂಕುಸಿತ

ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ವಿಪತ್ತುಗಳು

• ರಾಸಾಯನಿಕ ಸೋರಿಕೆ
• ಅಗ್ನಿ ಅವಘಡ
• ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಪಘಾತಗಳು
• ಅಣು ಅಪಾಯಗಳು

---

3. ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಹಂತಗಳು

• ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ (Prevention)
• ಸಿದ್ಧತೆ (Preparedness)
• ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ (Response)
• ಪುನಶ್ಚೇತನ (Recovery)

---

4. NDMA (National Disaster Management Authority)

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆ NDMA ಆಗಿದೆ.

• 2005ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆ
• ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ನೀತಿ ರೂಪಣೆ
• ವಿಪತ್ತು ತುರ್ತು ಕ್ರಮಗಳು

---

5. ಹವಾಮಾನ ಸ್ಥೈರ್ಯ (Climate Resilience)

ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹವಾಮಾನ ಸ್ಥೈರ್ಯ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

• ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ
• ನೀರಿನ ಸಂರಕ್ಷಣೆ
• ಹಸಿರು ಶಕ್ತಿ ಬಳಕೆ
• ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಯೋಜನೆಗಳು

---

6. ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ

• ಉಪಗ್ರಹ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ
• ಹವಾಮಾನ ಮುನ್ಸೂಚನೆ
• ಡಿಜಿಟಲ್ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
• GIS ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ

---

7. UPSC ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳು

• NDMA → ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ
• Preparedness → ಸಿದ್ಧತೆ
• Mitigation → ಪರಿಣಾಮ ಕಡಿತ
• Climate Resilience → ಹವಾಮಾನ ಸ್ಥೈರ್ಯ

---

8. Prelims Quick Revision

• NDMA → 2005
• Flood → ಪ್ರವಾಹ
• Earthquake → ಭೂಕಂಪ
• Preparedness → ಪೂರ್ವ ಸಿದ್ಧತೆ

---

9. Mains Answer Writing Tip

ಪರಿಚಯ: ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ ಜೀವ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಮುಖ್ಯ ಭಾಗ: ವಿಪತ್ತಿನ ವಿಧಗಳು, NDMA ಪಾತ್ರ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಸ್ಥೈರ್ಯ ಕುರಿತು ವಿವರಿಸಿ.

ಸಮಾರೋಪ: ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.

---

Quick Revision:

NDMA → ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ
Flood → ಪ್ರವಾಹ
Preparedness → ಸಿದ್ಧತೆ
Climate Resilience → ಹವಾಮಾನ ಸ್ಥೈರ್ಯ

---

Explore the Complete MCQ Library:
General Studies MCQs Complete Library

Explore More Learning Resources:
Shaktimatha Learning Hub

---

Shaktimatha Learning
Health • Mind • Skills • Career • Life Education