స్పెషల్ టాపిక్ – భారత ఆర్థిక వ్యవస్థ సినాప్సిస్
UPSC Prelims Economy Revision | పేజీ 29
భారత ప్రభుత్వ బడ్జెట్
ప్రభుత్వం ఒక ఆర్థిక సంవత్సరానికి సంబంధించిన ఆదాయం మరియు వ్యయాల అంచనాలను బడ్జెట్ అంటారు.
ప్రతి సంవత్సరం కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రి పార్లమెంట్లో బడ్జెట్ను ప్రవేశపెడతారు.
బడ్జెట్ ముఖ్య భాగాలు
Revenue Budget
- ప్రభుత్వ సాధారణ ఆదాయాలు
- పన్నులు మరియు ఇతర ఆదాయాలు
- సాధారణ ఖర్చులు
Capital Budget
- ఆస్తుల సృష్టి
- రుణాల స్వీకరణ మరియు చెల్లింపులు
- మౌలిక వసతుల పెట్టుబడులు
Capital Expenditure దేశ అభివృద్ధికి కీలకం.
Fiscal Deficit
ప్రభుత్వ మొత్తం ఖర్చులు, మొత్తం ఆదాయాలను మించినప్పుడు ఉత్పన్నమయ్యే లోటును Fiscal Deficit అంటారు.
ప్రభావాలు
- ప్రభుత్వ రుణభారం పెరుగుతుంది
- ద్రవ్యోల్బణం పెరిగే అవకాశం
- ఆర్థిక ఒత్తిడి పెరుగుతుంది
Fiscal Discipline ఆర్థిక స్థిరత్వానికి అవసరం.
పన్నుల వ్యవస్థ
ప్రభుత్వ ఆదాయానికి పన్నులు ప్రధాన వనరు.
Direct Taxes
- Income Tax
- Corporate Tax
Indirect Taxes
- GST
- Custom Duty
- Excise Duty
GST భారతదేశంలో “One Nation One Tax” విధానం.
Goods and Services Tax (GST)
2017లో GST అమలులోకి వచ్చింది. దేశవ్యాప్తంగా పరోక్ష పన్నులను ఏకీకృతం చేసింది.
GST ప్రయోజనాలు
- పన్నుల సరళీకరణ
- వ్యాపార సౌలభ్యం
- పన్ను పారదర్శకత
- ఆర్థిక సమైక్యత
GST Council పన్ను రేట్ల నిర్ణయంలో కీలకం.
ప్రభుత్వ పథకాలు
సామాజిక మరియు ఆర్థికాభివృద్ధి కోసం ప్రభుత్వం అనేక సంక్షేమ పథకాలు అమలు చేస్తోంది.
ముఖ్య పథకాలు
- PM Jan Dhan Yojana
- PM-KISAN
- Ayushman Bharat
- Skill India
- Digital India
ఈ పథకాలు ఆర్థిక సమావేశం మరియు సంక్షేమాన్ని పెంచుతున్నాయి.
భారత విదేశీ వాణిజ్యం
దేశాల మధ్య వస్తువులు మరియు సేవల మార్పిడిని విదేశీ వాణిజ్యం అంటారు.
ఎగుమతులు
- Pharmaceuticals
- IT Services
- Engineering Goods
- Textiles
దిగుమతులు
- Crude Oil
- Gold
- Electronics
Balance of Payments దేశ విదేశీ ఆర్థిక స్థితిని సూచిస్తుంది.
విదేశీ పెట్టుబడులు
దేశంలో విదేశీ సంస్థలు చేసే పెట్టుబడులను Foreign Investment అంటారు.
ప్రధాన రకాలు
- FDI – Foreign Direct Investment
- FPI – Foreign Portfolio Investment
FDI పరిశ్రమల అభివృద్ధి మరియు ఉద్యోగ అవకాశాలను పెంచుతుంది.
ఆర్థిక సమావేశం
ప్రతి వ్యక్తికి ఆర్థిక సేవలు అందుబాటులో ఉండేలా చేయడాన్ని Financial Inclusion అంటారు.
ముఖ్య కార్యక్రమాలు
- Jan Dhan Accounts
- UPI Payments
- DBT Transfers
- Micro Finance
డిజిటల్ చెల్లింపులు ఆర్థిక సమావేశాన్ని వేగవంతం చేస్తున్నాయి.
భారత ఆర్థిక సవాళ్లు
- పేదరికం
- నిరుద్యోగం
- ద్రవ్యోల్బణం
- ప్రాంతీయ అసమానతలు
- వ్యవసాయ సంక్షోభం
సుస్థిర మరియు సమగ్ర అభివృద్ధి దేశ భవిష్యత్తుకు అవసరం.
త్వరిత రివిజన్
- GST → One Nation One Tax
- Fiscal Deficit → ప్రభుత్వ లోటు
- FDI → విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడి
- PM-KISAN → రైతు సంక్షేమ పథకం
- Balance of Payments → విదేశీ ఆర్థిక లావాదేవీలు
Mind Map – Budget & Economic Development
-
Indian Economy
- Budget
- GST
- Fiscal Deficit
- Foreign Trade
- FDI
- Government Schemes
Shaktimatha Learning
Telugu Economy Synopsis
No comments:
Post a Comment