స్పెషల్ టాపిక్ – భారత చరిత్ర సినాప్సిస్
UPSC Prelims History Revision | పేజీ 34
భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమం – సమగ్ర అధ్యయనం
భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమం బ్రిటిష్ పాలనకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన అత్యంత గొప్ప జాతీయ పోరాటం. స్వేచ్ఛ, సమానత్వం మరియు స్వరాజ్యం కోసం అనేక నాయకులు మరియు ప్రజలు పోరాడారు.
ప్రారంభ జాతీయోద్యమం
1885లో ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్ స్థాపనతో సంఘటిత జాతీయోద్యమం ప్రారంభమైంది.
Moderates
- దాదాభాయి నౌరోజీ
- గోపాలకృష్ణ గోఖలే
- ఫిరోజ్ షా మెహతా
Moderates రాజ్యాంగబద్ధ మార్గాలను అనుసరించారు.
Extremists
1905 బెంగాల్ విభజన తరువాత జాతీయోద్యమం మరింత ఉధృతమైంది.
ముఖ్య నాయకులు
- బాల గంగాధర్ తిలక్
- బిపిన్ చంద్ర పాల్
- లాలా లజపతిరాయ్
“స్వరాజ్యం నా జన్మహక్కు” అని తిలక్ ప్రకటించారు.
స్వదేశీ ఉద్యమం
బెంగాల్ విభజనకు వ్యతిరేకంగా 1905లో స్వదేశీ ఉద్యమం ప్రారంభమైంది.
ముఖ్య లక్ష్యాలు
- విదేశీ వస్తువుల బహిష్కరణ
- స్వదేశీ వస్తువుల వినియోగం
- జాతీయ విద్య ప్రోత్సాహం
ఈ ఉద్యమం జాతీయ చైతన్యాన్ని పెంచింది.
హోం రూల్ ఉద్యమం
అన్నీ బిసెంట్ మరియు బాల గంగాధర్ తిలక్ హోం రూల్ ఉద్యమాన్ని నడిపించారు.
భారతదేశానికి స్వపరిపాలన హక్కు ఇవ్వాలని డిమాండ్ చేశారు.
మహాత్మా గాంధీ – జాతీయోద్యమ నాయకుడు
గాంధీజీ అహింస మరియు సత్యాగ్రహం ద్వారా భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమానికి నాయకత్వం వహించారు.
ముఖ్య ఉద్యమాలు
- చంపారన్ ఉద్యమం
- ఖిలాఫత్ ఉద్యమం
- Non-Cooperation Movement
- Civil Disobedience Movement
- Quit India Movement
Non-Cooperation Movement (1920)
బ్రిటిష్ సంస్థలను బహిష్కరించడం, విదేశీ వస్తువులను నిరాకరించడం ఈ ఉద్యమ ప్రధాన లక్ష్యాలు.
చౌరి చౌరా ఘటన తరువాత ఈ ఉద్యమం నిలిపివేయబడింది.
Civil Disobedience Movement
1930లో దాండీ యాత్రతో ఉప్పు సత్యాగ్రహం ప్రారంభమైంది.
ముఖ్య అంశాలు
- Salt Satyagraha
- Dandi March
- బ్రిటిష్ చట్టాల ఉల్లంఘన
ఈ ఉద్యమం అంతర్జాతీయ స్థాయిలో గుర్తింపు పొందింది.
Quit India Movement (1942)
“Do or Die” నినాదంతో Quit India ఉద్యమం ప్రారంభమైంది.
ముఖ్య లక్ష్యాలు
- బ్రిటిష్ పాలన ముగింపు
- పూర్తి స్వాతంత్ర్యం
ఈ ఉద్యమం బ్రిటిష్ పాలనకు భారీ సవాల్గా మారింది.
విప్లవకారులు
కొంతమంది యువకులు సాయుధ పోరాటాన్ని నమ్మారు.
ముఖ్య విప్లవకారులు
- భగత్ సింగ్
- చంద్రశేఖర్ ఆజాద్
- సుభాష్ చంద్రబోస్
సుభాష్ చంద్రబోస్ INA (Indian National Army) స్థాపించారు.
భారత విభజన మరియు స్వాతంత్ర్యం
1947లో భారతదేశం మరియు పాకిస్తాన్గా విభజన జరిగింది.
ముఖ్య అంశాలు
- Mountbatten Plan
- Indian Independence Act – 1947
- 1947 ఆగస్టు 15 → భారత స్వాతంత్ర్యం
జవహర్లాల్ నెహ్రూ స్వతంత్ర భారత తొలి ప్రధానమంత్రి.
త్వరిత రివిజన్
- 1885 → INC Formation
- 1905 → Swadeshi Movement
- 1920 → Non-Cooperation Movement
- 1930 → Dandi March
- 1942 → Quit India Movement
Mind Map – Indian Freedom Movement
-
Freedom Struggle
- INC
- Moderates & Extremists
- Swadeshi Movement
- Gandhian Movements
- Revolutionaries
- Independence
Shaktimatha Learning
Telugu History Synopsis
No comments:
Post a Comment