స్పెషల్ టాపిక్ – భారత చరిత్ర సినాప్సిస్
UPSC Prelims History Revision | పేజీ 33
ఆధునిక భారత చరిత్ర – పరిచయం
యూరోపియన్ వాణిజ్య సంస్థల రాకతో భారతదేశంలో ఆధునిక చరిత్ర ప్రారంభమైంది. బ్రిటిష్ పాలన, సామాజిక సంస్కరణ ఉద్యమాలు మరియు స్వాతంత్ర్య పోరాటం ఈ కాలంలో ప్రధాన అంశాలు.
యూరోపియన్ వాణిజ్య సంస్థలు
భారతదేశానికి సముద్ర మార్గం ద్వారా యూరోపియన్ దేశాలు వచ్చాయి.
ముఖ్య యూరోపియన్ శక్తులు
- పోర్చుగీసులు
- డచ్
- ఫ్రెంచ్
- బ్రిటిష్
వాస్కోడిగామా 1498లో కాలికట్ చేరుకున్నాడు.
బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ
1600లో East India Company స్థాపించబడింది. క్రమంగా బ్రిటిష్ ప్రభావం భారతదేశంలో పెరిగింది.
ముఖ్య యుద్ధాలు
- ప్లాసీ యుద్ధం – 1757
- బక్సర్ యుద్ధం – 1764
ప్లాసీ యుద్ధం తరువాత బెంగాల్పై బ్రిటిష్ ఆధిపత్యం ప్రారంభమైంది.
బ్రిటిష్ పాలనా విధానాలు
Subsidiary Alliance
లార్డ్ వెల్లెస్లీ ప్రవేశపెట్టిన విధానం.
Doctrine of Lapse
లార్డ్ డల్హౌసీ ప్రవేశపెట్టిన విధానం.
ఈ విధానాల ద్వారా బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యం విస్తరించింది.
1857 విప్లవం
1857 తిరుగుబాటును భారత తొలి స్వాతంత్ర్య సమరంగా పరిగణిస్తారు.
కారణాలు
- రాజకీయ అసంతృప్తి
- ఆర్థిక దోపిడి
- మత మరియు సామాజిక కారణాలు
- ఎన్ఫీల్డ్ తుపాకీ కార్ట్రిడ్జ్ సమస్య
ముఖ్య నాయకులు
- రాణి లక్ష్మీబాయి
- బహదూర్ షా జఫర్
- నానాసాహెబ్
- తాంతియా తోపే
1858 తరువాత భారత పాలన బ్రిటిష్ కిరీటం చేతికి వెళ్లింది.
సామాజిక సంస్కరణ ఉద్యమాలు
సమాజంలో ఉన్న మూఢనమ్మకాలు మరియు అసమానతలను తొలగించేందుకు సంస్కరణ ఉద్యమాలు ప్రారంభమయ్యాయి.
ముఖ్య సంస్కరణకారులు
- రాజారామమోహన్ రాయ్
- ఇశ్వర్ చంద్ర విద్యాసాగర్
- స్వామి దయానంద సరస్వతి
- జ్యోతిరావు ఫూలే
రాజారామమోహన్ రాయ్ బ్రహ్మ సమాజాన్ని స్థాపించారు.
ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్
1885లో ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్ స్థాపించబడింది.
ముఖ్య దశలు
- Moderates
- Extremists
- Revolutionaries
దాదాభాయి నౌరోజీ, బాల గంగాధర్ తిలక్ మరియు లాలా లజపతిరాయ్ జాతీయోద్యమ నాయకులు.
గాంధీ యుగం
మహాత్మా గాంధీ భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమానికి నాయకత్వం వహించారు. అహింస మరియు సత్యాగ్రహం ఆయన ప్రధాన సిద్ధాంతాలు.
ముఖ్య ఉద్యమాలు
- Non-Cooperation Movement
- Civil Disobedience Movement
- Quit India Movement
1942 Quit India ఉద్యమం బ్రిటిష్ పాలనకు వ్యతిరేకంగా కీలక ఉద్యమం.
భారత స్వాతంత్ర్యం
1947 ఆగస్టు 15న భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం లభించింది.
ముఖ్య అంశాలు
- భారత విభజన
- పాకిస్తాన్ ఏర్పాటు
- జవహర్లాల్ నెహ్రూ తొలి ప్రధానమంత్రి
స్వాతంత్ర్యం తరువాత భారత రాజ్యాంగ నిర్మాణం ప్రారంభమైంది.
త్వరిత రివిజన్
- 1498 → Vasco da Gama arrival
- 1757 → Battle of Plassey
- 1857 → First War of Independence
- 1885 → INC Formation
- 1947 → Indian Independence
Mind Map – Modern Indian History
-
Modern India
- European Companies
- British Rule
- 1857 Revolt
- Social Reforms
- INC
- Freedom Movement
Shaktimatha Learning
Telugu History Synopsis
No comments:
Post a Comment