శక్తిమాత లెర్నింగ్ | UPSC సివిల్ సర్వీసెస్ పరీక్ష 2026 | సంపూర్ణ GS కోర్స్ | ప్రాథమిక విధులు (Fundamental Duties) | డైలీ కరెంట్ అఫైర్స్ | ప్రత్యేక అంశం | UPSC మెయిన్స్ ప్రశ్నలు & నమూనా సమాధానాలు | UPSC ప్రిలిమ్స్ MCQs | పేజీ 5

 

శక్తిమాత లెర్నింగ్

UPSC సివిల్ సర్వీసెస్ పరీక్ష – 2026

సంపూర్ణ GS కోర్స్

PAGE 5 • PART 1

ప్రాథమిక విధులు (Fundamental Duties)

GS Paper II | భారత రాజ్యాంగం | భారత రాజ్యవ్యవస్థ | UPSC | APPSC | TSPSC | State PSC

ఈరోజు ముఖ్యాంశం

ప్రాథమిక విధులు ప్రతి భారత పౌరుడు దేశం, రాజ్యాంగం, జాతీయ సమైక్యత, పర్యావరణం మరియు సామాజిక బాధ్యతల పట్ల పాటించాల్సిన విధులను సూచిస్తాయి. హక్కులతో పాటు బాధ్యతలను కూడా సమానంగా ప్రాముఖ్యం ఇవ్వడం భారత రాజ్యాంగ ప్రత్యేకత.

UPSC ఎందుకు అడుగుతుంది?

• రాజ్యాంగ విలువలపై అవగాహన.
• పౌర బాధ్యతలు మరియు నైతికత.
• Fundamental Rights మరియు DPSPsతో అనుసంధానం.
• GS Paper-II మరియు GS Paper-IVలో ముఖ్య అంశం.

రాజ్యాంగంలో స్థానం

అంశం	వివరాలు
భాగం	Part IVA
అధికరణం	Article 51A
చేర్చిన సవరణ	42వ రాజ్యాంగ సవరణ, 1976
ప్రేరణ	USSR (మాజీ సోవియట్ యూనియన్)

ప్రాథమిక విధుల ముఖ్య లక్ష్యాలు

• రాజ్యాంగాన్ని గౌరవించడం.
• జాతీయ పతాకం మరియు జాతీయ గీతాన్ని గౌరవించడం.
• దేశ సమైక్యతను పరిరక్షించడం.
• ప్రకృతి మరియు పర్యావరణాన్ని కాపాడడం.
• శాస్త్రీయ దృక్పథాన్ని పెంపొందించడం.
• ప్రభుత్వ ఆస్తులను రక్షించడం.
• విద్యను ప్రోత్సహించడం.

ప్రస్తుత ప్రాముఖ్యత

డిజిటల్ యుగంలో రాజ్యాంగ విలువలు, పర్యావరణ పరిరక్షణ, మహిళల గౌరవం, సామాజిక సామరస్యం, శాస్త్రీయ దృక్పథం మరియు పౌర బాధ్యతల ప్రాముఖ్యత మరింత పెరిగింది.

ప్రస్తుత సమకాలీన అంశాలు

• Environmental Protection
• Digital Citizenship
• Constitutional Values
• Gender Equality
• Scientific Temper
• National Integration
• Civic Responsibility

UPSC Value Addition

• Part IVA → Fundamental Duties.
• Article 51A.
• 42వ రాజ్యాంగ సవరణ (1976).
• 86వ రాజ్యాంగ సవరణ (2002) ద్వారా 11వ విధి చేర్చబడింది.

60 Seconds Revision

Part IVA • Article 51A • 42వ సవరణ • 86వ సవరణ • Scientific Temper • Environment Protection • National Integration • Constitutional Values • Civic Responsibility

భాగం 2 – ప్రత్యేక అంశం (Special Topic)

ప్రాథమిక విధులు (Fundamental Duties)

GS Paper II | భారత రాజ్యాంగం | భారత రాజ్యవ్యవస్థ | పౌరుల విధులు | UPSC | APPSC | TSPSC | State PSC

పరిచయం

ప్రాథమిక విధులు (Fundamental Duties) భారత రాజ్యాంగంలోని Part IVA (Article 51A)లో పొందుపరచబడ్డాయి. ఇవి ప్రతి భారత పౌరుడు రాజ్యాంగం, దేశం, సమాజం మరియు పర్యావరణం పట్ల పాటించాల్సిన నైతిక, పౌర బాధ్యతలను వివరిస్తాయి. హక్కులతో పాటు విధులను కూడా సమానంగా గౌరవించాలని రాజ్యాంగం సూచిస్తుంది.

చారిత్రక నేపథ్యం

• 1976లో 42వ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా చేర్చబడ్డాయి.
• స్వరన్ సింగ్ కమిటీ సిఫారసుల ఆధారంగా ప్రవేశపెట్టబడ్డాయి.
• మాజీ సోవియట్ యూనియన్ (USSR) రాజ్యాంగం నుండి ప్రేరణ పొందాయి.
• 2002లో 86వ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా 11వ విధి చేర్చబడింది.

రాజ్యాంగంలో స్థానం

అంశం	వివరాలు
భాగం	Part IVA
అధికరణం	Article 51A
మొదట విధుల సంఖ్య	10
ప్రస్తుతం విధుల సంఖ్య	11

11 ప్రాథమిక విధులు

• రాజ్యాంగాన్ని, జాతీయ పతాకాన్ని, జాతీయ గీతాన్ని గౌరవించడం.
• స్వాతంత్ర్య సమర ఆదర్శాలను పాటించడం.
• దేశ సార్వభౌమత్వం, సమైక్యతను కాపాడడం.
• దేశ రక్షణలో భాగస్వామ్యం కావడం.
• సామరస్యం మరియు సోదరభావాన్ని పెంపొందించడం.
• మహిళల గౌరవాన్ని పరిరక్షించడం.
• సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని కాపాడడం.
• అడవులు, నదులు, వన్యప్రాణులు, పర్యావరణాన్ని పరిరక్షించడం.
• శాస్త్రీయ దృక్పథం మరియు మానవతా భావాన్ని అభివృద్ధి చేయడం.
• ప్రభుత్వ ఆస్తులను రక్షించడం మరియు హింసను నివారించడం.
• 6–14 సంవత్సరాల పిల్లలకు విద్యను అందించడం (తల్లిదండ్రుల బాధ్యత).

ప్రాథమిక హక్కులు – విధులు సంబంధం

ప్రాథమిక హక్కులు	ప్రాథమిక విధులు
హక్కులను కల్పిస్తాయి	బాధ్యతలను గుర్తు చేస్తాయి
న్యాయస్థానాల ద్వారా అమలు చేయవచ్చు	నేరుగా అమలు చేయలేరు
వ్యక్తి స్వేచ్ఛకు రక్షణ	సమాజ ప్రయోజనాలకు ప్రాధాన్యం

ముఖ్య సుప్రీంకోర్టు తీర్పులు

• AIIMS Students' Union Case (2001)
• M.C. Mehta Case – పర్యావరణ పరిరక్షణ.
• Aruna Roy Case (2002)
• Rural Litigation & Entitlement Kendra Case

ప్రస్తుత ప్రాముఖ్యత

• డిజిటల్ పౌరసత్వం.
• సామాజిక మాధ్యమాల బాధ్యతాయుత వినియోగం.
• పర్యావరణ పరిరక్షణ.
• మహిళల గౌరవం.
• జాతీయ సమైక్యత.
• శాస్త్రీయ దృక్పథం.
• ప్రజా ఆస్తుల పరిరక్షణ.

ప్రభుత్వ కార్యక్రమాలతో అనుసంధానం

• స్వచ్ఛ భారత్ మిషన్
• ఏక్ భారత్ – శ్రేష్ఠ భారత్
• హర్ ఘర్ తిరంగా
• మిషన్ LiFE
• ఏక్ పెడ్ మా కే నామ్
• ఫిట్ ఇండియా ఉద్యమం

UPSC Value Addition

• Part IVA → Fundamental Duties.
• Article 51A.
• 42వ రాజ్యాంగ సవరణ – 1976.
• 86వ రాజ్యాంగ సవరణ – 2002.
• స్వరన్ సింగ్ కమిటీ.
• హక్కులు + విధులు = బాధ్యతాయుత ప్రజాస్వామ్యం.

30 సెకన్ల రివిజన్

• Part IVA.
• Article 51A.
• 42వ సవరణ – 1976.
• 86వ సవరణ – 11వ విధి.
• USSR → మూలం.
• స్వరన్ సింగ్ కమిటీ.
• మొత్తం 11 ప్రాథమిక విధులు.
• Mission LiFE • Swachh Bharat • Ek Bharat Shreshtha Bharat.

భాగం 3 – UPSC మెయిన్స్ ప్రశ్నలు & నమూనా సమాధానాలు

GS Paper II | భారత రాజ్యాంగం | ప్రాథమిక విధులు | Answer Writing Practice

ప్రశ్న 1 (10 మార్కులు | 150 పదాలు)

భారత రాజ్యాంగంలోని ప్రాథమిక విధులు (Fundamental Duties) అంటే ఏమిటి? వాటి అవసరాన్ని వివరించండి.

నమూనా సమాధానం

పరిచయం

ప్రాథమిక విధులు Part IVAలోని Article 51Aలో పొందుపరచబడ్డాయి. ప్రతి భారత పౌరుడు దేశం, రాజ్యాంగం మరియు సమాజం పట్ల పాటించాల్సిన నైతిక బాధ్యతలను ఇవి సూచిస్తాయి.

ప్రధాన అంశాలు

• రాజ్యాంగ విలువలను పరిరక్షించడం.
• జాతీయ సమైక్యతను బలోపేతం చేయడం.
• పర్యావరణ పరిరక్షణ.
• శాస్త్రీయ దృక్పథాన్ని పెంపొందించడం.

ముగింపు

హక్కులతో పాటు విధులను గౌరవించినప్పుడే బలమైన ప్రజాస్వామ్యం నిర్మించబడుతుంది.

ప్రశ్న 2 (15 మార్కులు | 250 పదాలు)

ప్రాథమిక హక్కులు మరియు ప్రాథమిక విధులు పరస్పర పరిపూరకాలు. విశ్లేషించండి.

నమూనా సమాధానం

పరిచయం

ప్రాథమిక హక్కులు వ్యక్తికి స్వేచ్ఛను కల్పిస్తే, ప్రాథమిక విధులు సమాజం మరియు దేశం పట్ల బాధ్యతను గుర్తు చేస్తాయి.

విశ్లేషణ

• హక్కులు మరియు విధులు ఒకే నాణానికి రెండు వైపులు.
• ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థ బలోపేతానికి రెండూ అవసరం.
• రాజ్యాంగ నైతికతను అభివృద్ధి చేస్తాయి.
• జాతీయ సమైక్యతను కాపాడతాయి.
• బాధ్యతాయుత పౌరసత్వాన్ని పెంపొందిస్తాయి.

ముగింపు

బాధ్యతలను నిర్వర్తించే పౌరులే రాజ్యాంగ ఆశయాలను సాకారం చేయగలరు.

ప్రశ్న 3 (15 మార్కులు)

ప్రాథమిక విధులు భారతదేశంలో రాజ్యాంగ నైతికత (Constitutional Morality) అభివృద్ధికి ఎలా దోహదపడుతున్నాయి? విశ్లేషించండి.

ప్రశ్న 4 (10 మార్కులు)

42వ మరియు 86వ రాజ్యాంగ సవరణల ద్వారా ప్రాథమిక విధులలో జరిగిన మార్పులను వివరించండి.

ప్రశ్న 5 (15 మార్కులు)

పర్యావరణ పరిరక్షణలో Article 51A(g) ప్రాముఖ్యతను సమకాలీన ఉదాహరణలతో వివరించండి.

ప్రశ్న 6 (15 మార్కులు)

శాస్త్రీయ దృక్పథం (Scientific Temper) మరియు నవీన భారత నిర్మాణంలో ప్రాథమిక విధుల పాత్రను విశ్లేషించండి.

ప్రశ్న 7 (10 మార్కులు)

ప్రాథమిక విధులు న్యాయస్థానాల ద్వారా నేరుగా అమలు చేయలేనప్పటికీ వాటి ప్రాముఖ్యత ఎందుకు ఎక్కువగా ఉంది?

ప్రశ్న 8 (15 మార్కులు)

డిజిటల్ యుగంలో బాధ్యతాయుత పౌరసత్వాన్ని పెంపొందించడంలో ప్రాథమిక విధుల పాత్రను విశ్లేషించండి.

ప్రశ్న 9 (10 మార్కులు)

స్వరన్ సింగ్ కమిటీ సిఫారసులు భారత రాజ్యాంగ అభివృద్ధిలో ఎలా ఉపయోగపడ్డాయి?

ప్రశ్న 10 (15 మార్కులు)

సుస్థిర అభివృద్ధి (Sustainable Development) సాధనలో ప్రాథమిక విధుల ప్రాసంగికతను విశ్లేషించండి.

వ్యాస రచన (Essay Practice)

వ్యాసం – 1

"హక్కులతో పాటు విధులు – బాధ్యతాయుత ప్రజాస్వామ్యానికి పునాది."

వ్యాసం – 2

"ప్రాథమిక విధులు – రాజ్యాంగ విలువలను పరిరక్షించే పౌరుల బాధ్యత."

వ్యాసం – 3

"జాతీయ సమైక్యత, పర్యావరణ పరిరక్షణ మరియు శాస్త్రీయ దృక్పథం – భారత భవిష్యత్తుకు మూడు స్తంభాలు."

UPSC Answer Writing Value Addition

• Part IVA మరియు Article 51A తప్పనిసరిగా పేర్కొనండి.
• 42వ రాజ్యాంగ సవరణ (1976), 86వ రాజ్యాంగ సవరణ (2002) చేర్చండి.
• స్వరన్ సింగ్ కమిటీని ప్రస్తావించండి.
• Mission LiFE, Swachh Bharat Mission, Ek Bharat Shreshtha Bharat వంటి కార్యక్రమాలను ఉదాహరణలుగా ఇవ్వండి.
• Fundamental Rights + DPSPs + Fundamental Duties మధ్య సంబంధాన్ని వివరించండి.
• Way Forward మరియు Constitutional Moralityతో సమాధానాన్ని ముగించండి.

ఈరోజు Answer Writing Challenge

ప్రశ్నలు 1, 2, 5లకు 45 నిమిషాల్లో సమాధానాలు రాయండి. ప్రతి సమాధానంలో Article 51A, సంబంధిత రాజ్యాంగ సవరణలు, సమకాలీన ఉదాహరణలు మరియు రాజ్యాంగ విలువలను తప్పనిసరిగా చేర్చండి.

భాగం 4 – UPSC ప్రిలిమ్స్ MCQs

GS Paper II | భారత రాజ్యాంగం | ప్రాథమిక విధులు | UPSC | APPSC | TSPSC | State PSC

MCQ – 1

ప్రాథమిక విధులు భారత రాజ్యాంగంలోని ఏ భాగంలో ఉన్నాయి?

1. Part III
2. Part IV
3. Part IVA
4. Part V

సరైన సమాధానం: C) Part IVA

MCQ – 2

ప్రాథమిక విధులు ఏ అధికరణంలో పొందుపరచబడ్డాయి?

1. Article 32
2. Article 44
3. Article 51
4. Article 51A

సరైన సమాధానం: D) Article 51A

MCQ – 3

ప్రాథమిక విధులు ఏ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా చేర్చబడ్డాయి?

1. 24వ సవరణ
2. 42వ సవరణ
3. 44వ సవరణ
4. 52వ సవరణ

సరైన సమాధానం: B) 42వ రాజ్యాంగ సవరణ (1976)

MCQ – 4

ప్రాథమిక విధులకు ప్రేరణ ఏ దేశ రాజ్యాంగం నుండి లభించింది?

1. అమెరికా
2. బ్రిటన్
3. ఐర్లాండ్
4. USSR (మాజీ సోవియట్ యూనియన్)

సరైన సమాధానం: D) USSR

MCQ – 5

ప్రస్తుతం భారత రాజ్యాంగంలో మొత్తం ఎన్ని ప్రాథమిక విధులు ఉన్నాయి?

1. 8
2. 10
3. 11
4. 12

సరైన సమాధానం: C) 11

MCQ – 6

6–14 సంవత్సరాల పిల్లలకు విద్యను అందించడం తల్లిదండ్రుల విధిగా ఏ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా చేర్చబడింది?

1. 44వ సవరణ
2. 52వ సవరణ
3. 73వ సవరణ
4. 86వ సవరణ

సరైన సమాధానం: D) 86వ రాజ్యాంగ సవరణ

MCQ – 7

ప్రాథమిక విధులను సిఫారసు చేసిన కమిటీ ఏది?

1. సర్కారియా కమిటీ
2. స్వరన్ సింగ్ కమిటీ
3. బల్వంత్ రాయ్ మెహతా కమిటీ
4. పుంచి కమిటీ

సరైన సమాధానం: B) స్వరన్ సింగ్ కమిటీ

MCQ – 8

క్రింది వాటిలో ప్రాథమిక విధి ఏది?

1. సమాచార హక్కు
2. పర్యావరణ పరిరక్షణ
3. ఆస్తి హక్కు
4. ఓటు హక్కు

సరైన సమాధానం: B) పర్యావరణ పరిరక్షణ

MCQ – 9

ప్రాథమిక విధులు ఏ స్వభావం కలిగినవి?

1. న్యాయస్థానాల ద్వారా నేరుగా అమలు చేయవచ్చు
2. రాజకీయ హక్కులు మాత్రమే
3. నైతిక మరియు పౌర బాధ్యతలు
4. కేవలం కేంద్ర ప్రభుత్వానికి మాత్రమే వర్తిస్తాయి

సరైన సమాధానం: C) నైతిక మరియు పౌర బాధ్యతలు

MCQ – 10

క్రింది వాటిలో ప్రాథమిక విధుల ప్రధాన ఉద్దేశ్యం ఏది?

1. పన్నులు తగ్గించడం
2. పౌరుల్లో రాజ్యాంగ విలువలు మరియు బాధ్యతలను పెంపొందించడం
3. రాష్ట్రపతి అధికారాలను పెంచడం
4. న్యాయవ్యవస్థ అధికారాలను తగ్గించడం

సరైన సమాధానం: B) పౌరుల్లో రాజ్యాంగ విలువలు మరియు బాధ్యతలను పెంపొందించడం

UPSC Quick Revision

• Part IVA
• Article 51A
• 42వ రాజ్యాంగ సవరణ – 1976
• 86వ రాజ్యాంగ సవరణ – 2002
• USSR → మూలం
• స్వరన్ సింగ్ కమిటీ
• మొత్తం 11 ప్రాథమిక విధులు
• పర్యావరణ పరిరక్షణ, శాస్త్రీయ దృక్పథం, జాతీయ సమైక్యత

30 సెకన్ల రివిజన్

Part IVA • Article 51A • 42nd Amendment • 86th Amendment • Swaran Singh Committee • USSR • 11 Fundamental Duties • Constitutional Values • Scientific Temper • Environmental Protection

శక్తిమాత లెర్నింగ్

Premium Multilingual Educational Ecosystem

Complete GS Course • Daily Current Affairs • Special Topics • UPSC Mains Questions & Model Answers • UPSC Prelims MCQs

UPSC • APPSC • TSPSC • State PSC • SSC • Banking • Railways • Defence • అన్ని పోటీ పరీక్షలకు

---

© 2026 Shaktimatha Learning. All Rights Reserved.