స్పెషల్ టాపిక్ – సైన్స్ & టెక్నాలజీ సినాప్సిస్
UPSC Prelims Science & Technology Revision | పేజీ 39
పర్యావరణ శాస్త్రం – Environment & Ecology
పర్యావరణం అంటే జీవులు మరియు వాటి పరిసరాల సమాహారం. పర్యావరణ పరిరక్షణ మానవ జీవనానికి అత్యంత అవసరం.
Climate Change, Pollution మరియు Biodiversity Loss ప్రపంచానికి ప్రధాన సవాళ్లుగా మారాయి.
పర్యావరణ వ్యవస్థ (Ecosystem)
జీవులు మరియు అజీవ అంశాల పరస్పర సంబంధాన్ని Ecosystem అంటారు.
ప్రధాన భాగాలు
- Biotic Components → జీవ అంశాలు
- Abiotic Components → అజీవ అంశాలు
ఆహార గొలుసు
- Producers
- Consumers
- Decomposers
సమతుల్య Ecosystem జీవ వైవిధ్యానికి అవసరం.
జీవ వైవిధ్యం (Biodiversity)
వివిధ రకాల జీవుల ఉనికిని Biodiversity అంటారు.
భారత Biodiversity Hotspots
- Western Ghats
- Eastern Himalayas
- Indo-Burma Region
- Sundaland
భారతదేశం Mega Biodiversity దేశాలలో ఒకటి.
కాలుష్యం (Pollution)
పర్యావరణ నాణ్యతకు హానికర మార్పులను కాలుష్యం అంటారు.
కాలుష్య రకాలు
- Air Pollution
- Water Pollution
- Soil Pollution
- Noise Pollution
పరిశ్రమలు మరియు వాహనాలు వాయు కాలుష్యానికి ప్రధాన కారణాలు.
Climate Change
భూమి వాతావరణంలో దీర్ఘకాలిక మార్పులను Climate Change అంటారు.
కారణాలు
- Greenhouse Gases
- Deforestation
- Industrial Emissions
- Fossil Fuel Usage
Global Warming వల్ల సముద్ర మట్టం పెరుగుతోంది.
Greenhouse Effect
భూమి వేడిని వాతావరణంలో నిలుపుకునే ప్రక్రియను Greenhouse Effect అంటారు.
ముఖ్య వాయువులు
- Carbon Dioxide
- Methane
- Nitrous Oxide
అధిక Greenhouse Gases వల్ల Global Warming పెరుగుతోంది.
Renewable Energy
పునరుత్పత్తి అయ్యే శక్తి వనరులను Renewable Energy అంటారు.
ముఖ్య వనరులు
- Solar Energy
- Wind Energy
- Hydro Energy
- Biomass Energy
సౌర శక్తి భవిష్యత్ శక్తి వనరుగా గుర్తింపు పొందుతోంది.
అటవీ పరిరక్షణ
అటవీలు పర్యావరణ సమతుల్యతకు కీలకం.
అటవీ ప్రయోజనాలు
- ఆక్సిజన్ ఉత్పత్తి
- వర్షపాతం నియంత్రణ
- మట్టి సంరక్షణ
- జీవ వైవిధ్య రక్షణ
Deforestation వల్ల పర్యావరణ నష్టం పెరుగుతోంది.
అంతర్జాతీయ పర్యావరణ ఒప్పందాలు
- Paris Climate Agreement
- Kyoto Protocol
- Montreal Protocol
- Convention on Biological Diversity
Paris Agreement Climate Change నియంత్రణకు కీలక ఒప్పందం.
భారత పర్యావరణ సంస్థలు
- Ministry of Environment, Forest and Climate Change
- National Green Tribunal (NGT)
- Central Pollution Control Board (CPCB)
NGT పర్యావరణ పరిరక్షణ కేసులను పరిష్కరిస్తుంది.
త్వరిత రివిజన్
- Ecosystem → జీవ-అజీవ సంబంధం
- Biodiversity → జీవ వైవిధ్యం
- Global Warming → భూమి ఉష్ణోగ్రత పెరుగుదల
- Solar Energy → Renewable Energy
- NGT → పర్యావరణ న్యాయ సంస్థ
Mind Map – Environment & Ecology
-
Environment
- Ecosystem
- Biodiversity
- Pollution
- Climate Change
- Renewable Energy
- Environmental Agreements
Shaktimatha Learning
Telugu Environment & Ecology Synopsis
No comments:
Post a Comment