స్పెషల్ టాపిక్ – భారత రాజ్యాంగ సినాప్సిస్
UPSC Prelims Constitutional Revision | పేజీ 24
రాష్ట్ర ప్రభుత్వం – పరిచయం
భారతదేశం సమాఖ్య వ్యవస్థను అనుసరిస్తుంది. కేంద్ర ప్రభుత్వంతో పాటు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు కూడా రాజ్యాంగబద్ధ అధికారాలు కలిగి ఉంటాయి.
రాష్ట్ర స్థాయిలో Governor, Chief Minister మరియు రాష్ట్ర శాసనసభ ముఖ్య పాత్ర పోషిస్తాయి.
గవర్నర్
గవర్నర్ రాష్ట్రానికి రాజ్యాంగాధినేత. ఆయనను భారత రాష్ట్రపతి నియమిస్తారు.
ముఖ్య అంశాలు
- Article 153 → Governor
- పదవీకాలం → 5 సంవత్సరాలు
- రాష్ట్ర కార్యనిర్వాహక అధికారి
- రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రిని నియమిస్తారు
గవర్నర్ రాష్ట్రపతికి ప్రతినిధిగా వ్యవహరిస్తారు.
ముఖ్యమంత్రి
రాష్ట్ర ప్రభుత్వ అసలు కార్యనిర్వాహక అధికారి ముఖ్యమంత్రి. ఆయన మంత్రివర్గానికి నాయకత్వం వహిస్తారు.
ముఖ్య అంశాలు
- శాసనసభలో మెజారిటీ పార్టీ నాయకుడు ముఖ్యమంత్రి అవుతారు
- రాష్ట్ర విధానాలను రూపొందిస్తారు
- గవర్నర్కు ప్రధాన సలహాదారు
Article 163 → Council of Ministers to aid and advise Governor
రాష్ట్ర మంత్రివర్గం
ముఖ్యమంత్రి నాయకత్వంలో పనిచేసే మంత్రుల సమూహాన్ని రాష్ట్ర మంత్రివర్గం అంటారు.
ముఖ్య విధులు
- పాలన నిర్వహణ
- శాసనసభకు బాధ్యత వహించడం
- రాష్ట్ర అభివృద్ధి కార్యక్రమాల అమలు
రాష్ట్ర శాసనసభ
రాష్ట్ర స్థాయిలో చట్టాలు రూపొందించే సంస్థను శాసనసభ అంటారు.
రాష్ట్ర శాసనసభ రకాలు
- ఏకసభా వ్యవస్థ
- ద్విసభా వ్యవస్థ
కొన్ని రాష్ట్రాల్లో Legislative Council కూడా ఉంటుంది.
ముఖ్య అంశాలు
- Legislative Assembly → విధాన సభ
- Legislative Council → విధాన పరిషత్
- శాసనసభ సభ్యులను ప్రజలు ఎన్నుకుంటారు
పంచాయతీ రాజ్ వ్యవస్థ
గ్రామీణ స్థానిక స్వపరిపాలన వ్యవస్థను పంచాయతీ రాజ్ అంటారు. 73వ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా ఇది రాజ్యాంగ హోదా పొందింది.
పంచాయతీ రాజ్ మూడు స్థాయిలు
- గ్రామ పంచాయతి
- మండల పరిషత్
- జిల్లా పరిషత్
గ్రామీణాభివృద్ధిలో పంచాయతీ రాజ్ కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది.
మున్సిపల్ వ్యవస్థ
పట్టణ స్థానిక స్వపరిపాలన వ్యవస్థను Municipal System అంటారు. 74వ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా ఇది రాజ్యాంగ హోదా పొందింది.
ప్రధాన పట్టణ సంస్థలు
- Municipal Corporation
- Municipality
- Nagar Panchayat
పట్టణ అభివృద్ధి మరియు పౌర సేవల నిర్వహణలో మున్సిపల్ సంస్థలు కీలకం.
కేంద్ర-రాష్ట్ర సంబంధాలు
భారత రాజ్యాంగం కేంద్రం మరియు రాష్ట్రాల మధ్య అధికారాలను విభజించింది.
అధికారాల జాబితాలు
- Union List
- State List
- Concurrent List
Concurrent List అంశాలపై కేంద్రం మరియు రాష్ట్రాలు రెండూ చట్టాలు చేయవచ్చు.
అత్యవసర పరిస్థితులు
దేశ భద్రత మరియు పరిపాలనకు ముప్పు ఏర్పడినప్పుడు అత్యవసర పరిస్థితిని ప్రకటించవచ్చు.
అత్యవసర పరిస్థితుల రకాలు
- National Emergency → Article 352
- State Emergency → Article 356
- Financial Emergency → Article 360
Article 356 ను President’s Rule అంటారు.
త్వరిత రివిజన్
- Article 153 → Governor
- Article 163 → Council of Ministers
- 73rd Amendment → Panchayati Raj
- 74th Amendment → Municipalities
- Article 356 → President’s Rule
Mind Map – State Government & Local Bodies
-
State Government
- Governor
- Chief Minister
- State Legislature
- Panchayati Raj
- Municipalities
- Centre-State Relations
Shaktimatha Learning
Telugu Constitutional Synopsis
No comments:
Post a Comment