స్పెషల్ టాపిక్ – జియోగ్రఫీ సినాప్సిస్
UPSC Prelims Special Revision | పేజీ 11
భారత సహజ విపత్తులు
ప్రకృతి కారణాల వల్ల సంభవించే ప్రాణ మరియు ఆస్తి నష్టాలను సహజ విపత్తులు అంటారు. భారతదేశం వివిధ రకాల సహజ విపత్తులకు అత్యంత ప్రభావిత దేశాల్లో ఒకటి.
భూకంపాలు, వరదలు, చండమారుతాలు, కరువు, భూస్ఖలనలు ప్రధాన సహజ విపత్తులు.
భూకంపాలు
భూమి అంతర్గత భాగాల్లో జరిగే ఆకస్మిక కదలికల వల్ల భూకంపాలు సంభవిస్తాయి.
ముఖ్య అంశాలు
- భారతదేశం భూకంప మండలాలుగా విభజించబడింది
- హిమాలయ ప్రాంతం అధిక ప్రమాద మండలం
- Richter Scale ద్వారా తీవ్రతను కొలుస్తారు
- Seismograph భూకంపాలను నమోదు చేస్తుంది
భూకంపాల వల్ల భవనాలు, రోడ్లు మరియు మౌలిక వసతులకు నష్టం కలుగుతుంది.
వరదలు
అధిక వర్షపాతం మరియు నదుల ఉప్పొంగడం వల్ల వరదలు సంభవిస్తాయి. భారతదేశంలో అసోం, బీహార్ మరియు గంగా మైదాన ప్రాంతాలు తరచుగా వరదలకు గురవుతాయి.
వరదల ప్రభావాలు
- వ్యవసాయ నష్టం
- ఆస్తి నష్టం
- ప్రజల స్థానచలనం
- ఆరోగ్య సమస్యలు
నదీ పరీవాహక ప్రాంతాల్లో వరద నియంత్రణ చర్యలు అవసరం.
చండమారుతాలు
సముద్ర ప్రాంతాల్లో ఏర్పడే తీవ్ర గాలులతో కూడిన తుఫానులను చండమారుతాలు అంటారు.
భారతదేశంలో ప్రభావిత ప్రాంతాలు
- ఆంధ్రప్రదేశ్ తీర ప్రాంతం
- ఒడిశా
- తమిళనాడు
- పశ్చిమ బెంగాల్
బంగాళాఖాత ప్రాంతంలో చండమారుతాల ప్రభావం అధికంగా ఉంటుంది.
ముఖ్య అంశాలు
- Early Warning Systems ప్రాణనష్టాన్ని తగ్గిస్తాయి
- తీర ప్రాంతాల్లో విపత్తు నిర్వహణ కీలకం
- చండమారుతాలు భారీ వర్షపాతం కలిగిస్తాయి
- వాతావరణ మార్పులు తుఫానుల తీవ్రతను పెంచుతున్నాయి
కరువు
దీర్ఘకాలం వర్షాభావం ఏర్పడినప్పుడు కరువు పరిస్థితులు వస్తాయి. ఇది వ్యవసాయం మరియు తాగునీటి సరఫరాపై ప్రభావం చూపుతుంది.
కరువు కారణాలు
- తక్కువ వర్షపాతం
- భూగర్భ జలాల తగ్గుదల
- అటవీ నరికివేత
- వాతావరణ మార్పులు
నీటి సంరక్షణ మరియు సుస్థిర వ్యవసాయం కరువు నివారణకు అవసరం.
భూస్ఖలనలు
పర్వత ప్రాంతాల్లో నేల మరియు రాళ్లు జారిపడే ప్రక్రియను భూస్ఖలనం అంటారు. హిమాలయ ప్రాంతాలు మరియు పశ్చిమ కనుమల్లో భూస్ఖలనాలు ఎక్కువగా కనిపిస్తాయి.
భూస్ఖలనం కారణాలు
- అధిక వర్షపాతం
- భూకంపాలు
- అటవీ నరికివేత
- అనియంత్రిత నిర్మాణాలు
విపత్తు నిర్వహణ
విపత్తుల ప్రభావాన్ని తగ్గించడానికి చేసే చర్యలను విపత్తు నిర్వహణ అంటారు. సమయానుకూల హెచ్చరికలు, రక్షణ చర్యలు మరియు పునరావాసం విపత్తు నిర్వహణలో భాగం.
ప్రధాన అంశాలు
- NDMA → National Disaster Management Authority
- Disaster Preparedness అత్యంత అవసరం
- ప్రజల అవగాహన ప్రాణాలను కాపాడుతుంది
- సాంకేతికత విపత్తు నిర్వహణలో కీలకం
పరీక్షలకు ముఖ్యమైన అంశం
Disaster Management మరియు Climate Resilience UPSC Prelims మరియు Mains పరీక్షల్లో ముఖ్యమైన అంశాలు.
త్వరిత రివిజన్
- Earthquake → భూకంపం
- Flood → వరద
- Cyclone → చండమారుతం
- Drought → కరువు
- NDMA → జాతీయ విపత్తు నిర్వహణ సంస్థ
Mind Map – సహజ విపత్తులు
-
Disaster Geography
- Earthquakes
- Floods
- Cyclones
- Droughts
- Landslides
- Disaster Management
Shaktimatha Learning
Telugu UPSC Geography Synopsis
No comments:
Post a Comment